131عموميّتِ مطلب است؛ به عبارت ديگر، حذف متعلّق افادۀ عموم مى‌كند. ¹

در اينجا هم به قول عكبرى ² جمله چنين بوده است و كلمۀ «تعدّياً» حذف شده؛ يعنى وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِاِلْحٰادٍ... .

و در جلد ششم، صفحۀ 152 تفسير منهج الصادقين نوشته شده: مفعول فعل «يرد» محذوف است تا شامل امور منهيّه باشد.

از نكات بلاغى، اين است كه خبر «إنّ» در جملۀ «إنّ الذين كفروا...» به قرينۀ بخش دوم آيه، حذف شده و اين حذف اهمّيت بيشترى را مى‌رساند و اصل جمله چنين بوده است: «إنّ الذين كفروا... معذّبون». ³

ممانعت مردم از عبادتِ در مسجد، تعدّى به حقِّ خداست

نكتۀ ديگر اين كه: جلوگيرى و ممانعت مردم از عبادتِ در مسجد، تعدّى به حقّ خدا است؛ زيرا در آيه، كلمۀ «سبيل» به «اللّٰه» اضافه شده و چنين استنباط مى‌شود: «آن كسى كه انسان‌ها را از عبادت در مسجد الحرام باز دارد و مانع گردد، آنان را از راه خدا، بازداشته و به حقّ خدا، تعدّى كرده است». ⁴