83هواپيما و ماشين سفر مىكنند، ولى خود اين نيز مىتواند درس عبرتى براى عبرتپذيران باشد.
همان طور كه سفارش مىشود با ديدن بيابانها و صحراها و سختىهاى راه و... به ياد سختى عالم برزخ و قبر و سؤال نكير و منكر و روز حشر انسان و طولانىبودن گردنهها و عقبههاى قيامت بيفتد و بداند كه هر چه قدر عملش اندك و ناقص باشد، مشكلات او و سفر آخرت او بيشتر طول خواهد كشيد و هر چه قدر پروندۀ او سبك و اعمال او بيشمار باشد، به راحتى از اين گردنهها عبور خواهد كرد و به اندازۀ يك چشم به هم زدن در جوار قرب الهى سكنىٰ خواهد گزيد، همان گونه كه با استفاده از وسايل نقليه امروزى، سفرهاى چندماهه به چند ساعته تقليل يافته و مشكلات سابق ديده نمىشود.
در آخر، گفتههاى غزّالى را يادآور مىشويم كه گفته است:
«و چون عقبات و خطرهاى باديه بيند، بايد كه از منكر و نكير و عقارب و حيّات گور ياد كند كه از لحد تا حشر باديهاى عظيم است، با عقبههاى بسيار و چنان كه بىبدرقه از هولهاى گور سلامت نيابد، بىبدرقۀ طاعتها و چنان كه در باديه از اهل و فرزندان و دوستان تنها ماند، در گور همچنين خواهد بود». 1
و كمال الدين حسين خوارزمى نيز گفته است:
«اى دل! پى دل به نزد آن دلبر رو
پس از اين تقريرات، مقرّر گشت كه سفر راه كعبه نمودار راه آخرت است. هر ركنى از اركان او كليد طلسمگشاى صورت است؛ لاجرم ارباب صفا را كه همه عمر سعى در طلب مرضاة اللّٰه كنند، شدايد و آلام اين راه، به اميد بوسيدن خاك آن درگاه، عين راحت نمايد.
نشاط كعبه چنان مىدواندم چپ و راست
كه خارهاى بيابان حرير مىآيد
اهل صورت از كعبۀ صورت، خانه بينند و اهل معنا، جان و جانانه.
سفر كعبه نمودار ره آخرت است