77مىشود، بر او گران باشد؛ زيرا آنچه از مال خود مصرف كند و از جاه و نيروى خود بذل نمايد، به اختيار خود مصرف كرده است و بدرفتارى خدمتكار و غلام بر او سنگين نباشد؛ بلكه آزار آنها بر او شيرين باشد و در مقابل معاملۀ بد آنها، با آنان به مدارات و احسان معامله كند و در برابر آزار آنها به شكر و امتنان بپردازد؛ زيرا رضاى خالق در جفاى مخلوق است، چنان كه در حديث قدسى به آن اشاره شده است». 1
پس در اين سفر مقدّس، انسان بايد با ناملايمات و سختىها، كنار آيد و آنها را براى خود شيرين گرداند. البته گفتنى است كه يكى از پسنديدهترين و ارزندهترين چيزها در حج، اخلاق و رفتار نيك است؛ يعنى، هر چند كه اينها از همۀ انسانها زيبنده است، ولى از ميهمان خدا زيبندهتر است.
بنابراين بايد در مشكلات و در هر كمبود و نقصى، بىخود، خود را ناراحت نكند و عصبانى نشود و بداخلاقى نكند. ديگران را از خود نرنجاند و متوجّه مقام و موقعيت خود باشد.
عارف فرزانه، بهارى همدانى رحمه الله مىنويسد:
«[ حجگزار] بايد خوش خُلق باشد و تواضع بورزد از رفيق مُكارى 2و غيره كوچكى بنمايد و از لغو و فحش و درشتگويى و ناملايم در حذر باشد. نه حسن خلق تنها آن است كه اذيّتش به كسى نرسد؛ بلكه از جملۀ اخلاق حسنه آن است كه از غير تحمّل اذيت بنمايد؛ بل نه تنها متحمّل شود؛ بلكه در ازاى او خفض جَناج كند، الى ذلك يُشيرُ قُولُه فى الحَديثِ