22بزرگواران، مضافاً بر تشرّف بر حرم خدا و خانۀ او، علاوه به حصول رقّت كه مورثِ صفاىِ قلب است، به ديدن اين امكنۀ شريفۀ اخرى...
الحاصل چون حج، داراى جملهاى از مشاقّ و فضايل كثيرهاى از اعمال بود و رسولخدا صلى الله عليه و آله فرمود: «مبدّل كردم رهبانيت را به جهاد و حج» و انسان نمىرسد به اين كرامت عُظمى، الاّ به ملاحظۀ آداب و رسوم حقيقى آن.» 1
صاحب المراقبات در نتيجهگيرى اسرار و رموز «حج»، نوشته است:
«خلاصه آنكه خداوند به لطف خود، براى اهل اين جهان، خانهاى را از جنس عالم خودشان قرار داد تا از فيض زيارتش محروم نمانند و براى اين خانه هم مناسك و وسايل مؤثرى، قرار داد تا زائر را براى زيارت خانۀ حقيقى او مهيا و سزاوار سازد. و باكى نيست از آنكه ما به پارهاى از آنچه از اخبار آل محمد - صلوات اللّٰه و سلامه عليهم اجمعين - از اسرار مناسك حج براى ما روشن گشته است و موصل به زيارت حقيقى باطنى است، اشاره كنيم. از اين رو گوييم:
اوّل بهتر آن است كه به آنچه از امام سيد الساجدين عليه السلام از اسرار مناسك روايت گشته است، تبرك جوييم و آن حضرت در اين روايت، مقصود حقيقى از هر يك از اعمال حج را به شبلى تفسير فرموده و گفته است كه «اگر تو اين اعمال را، به اين مقصود انجام ندهى، چنان است كه اصلاً عملى، به جاى نياوردهاى»:
نزول به ميقات، به كندن لباس گناه و پوشيدن لباس طاعت؛
و كندن لباس، به تجرّد از ريا و نفاق؛