122

دل زين سفر از مهر خوبان يافت زارى تا ايزدت منزل دهد در بزم خاصان

(الهى قمشه‌اى)

عالم ربّانى، علّامه مولى مهدى نراقى نيز گويد:

«و هنگام طواف، بايد دل خود را از تعظيم و محبّت و خوف و رجا، آكنده سازد و بداند كه در حال طواف شبيه است به فرشتگان مقرّب بر گرد عرش و بداند كه مقصود، طواف دل است به ياد خداوند خانه، نه مجرّد طواف تن به خانه، تا آغاز و انجام آن به ذكر او باشد؛ چنان كه آغاز و پايان طواف به خانه است. پس حقيقت طواف، همانا طواف دل است به حضرت ربوبيّت و خانه نمودار ظاهر است در عالم مشهود، براى آن حضرت كه به چشم ديده نشود و از عالم غيب است. عالم ملك و شهادت نردبانى است به عالم ملكوت و غيب، براى كسى كه در بر او گشاده‌اند. و آنچه رسيده است كه «بيت معمور» در آسمان در مقابل خانۀ كعبه است و طواف فرشتگان به آن، مانند طواف آدميان است به اين خانه، شايد اشاره به اين مشابهت باشد و چون مرتبۀ بيشتر مردم از مثل آن طواف قاصر است، ايشان را به تشبّه به فرشتگان به اندازۀ امكان امر فرمودند و وعده دادند كه هر كه خود را به قومى شبيه سازد، از آنان است (من تَشَبَّهَ بقَوْمٍ فهو مِنهم) ¹».

دارم هوس وصالت اى دوست

(حسن‌زادۀ آملى)