58
«لاَ خَيْرَ فِي الصَّمْتِ عَنِ الْحُكْمِ، كَمَا أَنَّهُ لاَ خَيْرَ فِي الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ». 1
«در سكوت از بيانِ حكم خدا خيرى نيست، همانگونه كه گفتار از روى نادانى خيرى ندارد.»
گفتنى است، در تبيين و تبليغ مسائل و احكام و آداب حج، كه موضوع اين مقال است، به آگاهى‌هاى كافى و فقه لازم از حج و مسائل و مناسك و عرفان و اخلاق اين فريضۀ عظيم و تأمّل در آثار اجتماعى و سياسى آن نياز مبرم است؛ چراكه شاخه‌ها و فروع اين بحث بسيار گسترده است، به‌خصوص امروزه پرسشهاى افزون‌ترى در حج وجود دارد. در روايت است كه زراره از امام صادق عليه السلام مى‌پرسد: چهل سال است كه از شما در مورد حج پرسش مى‌كنم و شما فتوا مى‌دهيد (و تمام نمى‌شود) امام پاسخ مى‌دهد: خانه‌اى كه دوهزار سال قبل از آدم فرشتگان به زيارت آن آمده و حج‌گزارده‌اند، انتظار دارى مسائل آن در طول چهل سال پايان پذيرد؟! 2
به بيان حضرت امام خمينى قدس سره :
«حج عرضۀ نمايش و آيينۀ سنجش استعدادها و توان مادى و معنوى مسلمانان است. حج بسان قرآن است كه همه از آن بهره‌مند مى‌شوند ولى انديشمندان و غوّاصان و درد آشنايان امت، اگر دل به درياى معارف آن بزنند و از نزديك شدن و