147
فصل ششم:ابزار تبليغ
از ديگر عناصر تبليغ، كه پيام‌رسانى بدون آن عملى نيست، ابزار تبليغ است، تا جايى كه برخى محقّقان آن را از اركان اصلى تبليغ شمرده‌اند.
ابزارهاى تبليغ وسايل و وسايطى هستند كه پيام‌رسان پيام خود را بدان وسيله به مخاطبان منتقل مى‌كند. با اين تعريف هر آنچه در انتقال پيام نقش واسطه را ايفا مى‌كند؛ اعم از نيروى انسانى، عوامل طبيعى و ابزارهاى مصنوعى، علمى يا هنرى، صوتى يا تصويرى، عنوان ابزار دارد.
ابزار تبليغ را از منظرهاى گوناگون مى‌توان تقسيم‌بندى كرد:
از منظر زمان و مكان، جوامع و فرهنگ‌ها، اديان و مذاهب و ساير مشخصه‌ها و با اين لحاظ، ابزار تبليغ در رهگذر عصرها و متناسب با شرايط و پابه‌پاى تكامل بشر، تكامل يافته است. دورانى بود كه بشر تنها به وسايل طبيعى و سنتى دسترسى داشت و ابزارهايى مانند خط، زبان، داستان، هنر، خطابه، شعر و... وسايل پيام رسانى بودند و حتى دود و آتش و طبل و خطوط و نقوش و قبور و پرچم‌ها و كبوتران نامه‌رسان در انتقال پيام مورد استفاده قرار مى‌گرفتند. همانگونه كه رنگ‌ها نيز حامل پيام