321فرسخ زيادتر است، جبار وعير و كامير و كوه احد از همه جبال اطراف مدينه مرتفع‌تر است. بدين جهت در وقت طلوع، آفتاب آول بر آنها مى‌تابد، چنانچه هنگامى كه بنده درگاه علام پناه در مدينه منوره مشرف بوده در اول جدى هزار و دويست و نود و دو هجرى «شاهزاده حاجى معتمدالدوله امتحان فرموده بودند» 1 اولِ جدى آفتاب يك ساعت و بيست و هشت دقيقه از دسته گذشته بر كوه احد و وعير و كامير تابيد و بعد از چهار دقيقه بر منارهاى حرم مبارك طالع شد.
در سمت جنوبى مدينه به مسافت سه ربع ساعت مسجد قبا در ميان قريۀ بزرگى به همين اسم واقع است كه آيه مباركه «لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوىٰ مِنْ أَوَّلِ يَوْمٍ» 2 در حق اين مسجد نازل گرديده و خانه‌هاى انصار در اين قريه بوده و از مدينه تا مسجد قبا تمام باغستان خرما است، از دروازه كه بيرون مى‌روند بايد از وادى رانونا عبور نمايند كه در فصل بهار هنگام طغيان آب، آب مزبور به ميان شهر جارى گرديده و از كنار شهر گذشته به آب وادى بطحان ريخته و اين دو وادى نيز به وادى عقيق متصل مى‌شود.
و در وسط راه از دولت عثمانى قراول‌خانه ساخته‌اند، توپ و سرباز در آنجا است و تمامى اراضى اين حول و حوش شوره‌زار است و مى‌گويند خرما در زمين شوره‌زار بهتر بعمل مى‌آيد. شايد در اين قسمت از زمين شوره‌زار خرما خوب شود و قاعده كليّه نداشته باشد به دليل اينكه در اينجا با اين شورى زمين، اكثر جاها آبش شيرين است.
و در شرقى اين مسجد به فاصله ده دقيقه مسجد فضيخ در قريۀ قربان واقع شده و مسجد مزبور مخروبه است، طولش تقريباً بيست ذرع و عرضش سه ذرع، قدرى از اين مسجد را به چوب خرما پوشيده‌اند و بيشترش سقف ندارد و صحن هم دارد، كه ديوار دور او باقى است. وقتى حضرت رسول‌الله بنى النضير را محاصره فرمودند، خيمه مبارك را در نزديكى اين مسجد زده و شش شب در اين مكان نماز خوانده‌اند و به قولى حضرت اميرالمؤمنين در همين مسجد فضيح رد شمس نمودند.