292چون فدوى از اول ايام صوبت الى زمان رشادت، مكنون ضميرم فهو لغات السنۀ امم و درك معانى صحيحه خطوط و ارباب قلم مىبود تا به تعليم صاحبان ادب و فرهنگ از زبان ترك و تاجيك و عرب و بعض السنۀ بلاد فرنگ بر حسب استعداد خود مايه گرفته، پس به يادگرفتنِ علوم رياضى و هندسى و غيره شتافته تا بعون الله از آن علوم مدت بيست سال مهما امكن طرفى بربسته، بعد از اتمام درس و تحصيل الى يومنا هذا، بيست سال متوالى است كه بريا ساختن قلاع و نقشهكشى و ساختن راه و پل و طراحى باستيان و اردوزنى و سياحت و زيارت به ولايات و سرحدات آذربايجان و گيلان و استرآباد و گرگان و مازندران و عراق عرب و عراق عجم و قفقاز و اسلامبول و مصر و بيتالله و بيتالرسول و مسقط و بنادر فارس و بصره و غيره مأمور بوده و روزنامه و نقشۀ مفصّل همۀ ولايات مذكوره را برداشته و به قدر قوه، انجام قلعهجات سرحدّى و راهسازى و غيره را انجام داده كه در همۀ ايران حاضر و موجود است. و در اين مدت چهل سال كتب زيادى هم ترجمه و تحرير و تأليف نموده من جمله چنانچه عرض شد، دو سال اوقات خود را مصروف داشته، كتابى در جغرافيا و تاريخ عرب 1 بيتالله و بيتالرسول كه قبلۀ مسلمانان است به رشته تحرير درآورده تا همه مسلمانان بهرهمند گردند.
و اين اقليمِ جزيرةالعرب كه شبه جزيره نيز نامند و دورهاش شش ماه و نيم با كاروان مسافت دارد، افضل و اشرف از جميع اراضى زمين است، زيرا در اين اقليم بيتالله الحرام و دين اسلام منتشر گرديده و «حجاز» و «يمن» و «بلد سينا» و «احقاف» و «يمامه» و «شجر» و «هجر» و «عمان» و «طايف» و «نجران» و «حجر صالح» و «ديار عاد و ثمود» و «بئر معطله» و «قصر مشيد» و «جليس شداد» و «قبر هود» و «ديار كنده» و جبل طى» و «بيوت فارهين» و «وادى ايله» و «جبل سينا» و «مدين شعيب» و «عيون موسى» و «تيه بنىاسرائيل» در اينجا است و در اين زمين اولياى راشدين و انبياى المرسلين و انصار و مهاجرين بودهاند و رايات اسلام از اينجا بسته شده و به جميع روى زمين ممتد گرديده و نيز حضرت ابراهيم عليه السلام خلق را به اين سمت دعوت نمودند و جمله