103قدمزنان از معابه به سوى مسجدالحرام حركت كرديم. نزديك مسجدالحرام كه رسيديم وقت نماز عشاء شد، در چند مسجد طول راه تا خيابان جمعيت ايستاده بود، دستههاى زيادى نيز بدون اتصال در اين گوشه و آن گوشه به امام جماعت اقتدا كرده بودند.
دستفروشها نيز در همانجايى كه نشسته بودند يعنى در كنار بساط خود، نماز را به جماعت مىخواندند. نماز كه تمام شد به مسجدالحرام رسيديم و قريب يك ربع ساعت منتظر گشوده شدن راهى براى ورود به مدينه شديم پس از طواف و نماز آن به كنار آمدم و نشستم.
در مسجد هر معممى پيدا شود، مردم اطراف او را گرفته مسائل فقهى خويش را مىپرسند. بويژه لبنانىها و هندىها و پاكستانىها. ايرانىها نوعاً روبروى ركن يمانى يا ناودان طلا با يكديگر قرار مىگذارند. تا آنجا كه شنيدم شوراى استفتاء نيز شبها سه ساعتى در مسجد مىنشينند. دوستى گفت كه در مسجد مراجعه كننده زياد دارد. در حالى كه ايستاده بودم يكى از گروه مبلغين، يك هندى ساكن آمريكا را آورد. او شيعه بود و گفت كه مجلۀ توحيد انگليسى را مىخواند. بچههاى گروه مبلغين شبانهروز چندين ساعت در مسجدالحرام حضور دارند و با افرادى كه در آنجا مىآيند سر صحبت را باز مىكنند و ضمن تبادل آدرس آگاهىهايى دربارۀ ايران و انقلاب در اختيار آنها مىگذارند.
كنفرانس مجمع اهلالبيت
امروز دوشنبه پنجم ذىحجه «الندوة الثالثه المجمع العالمى لاهل البيت حول الاوضاع الاجتماعيه لشيعة اهل البيت» در مكه برگزار شد. وقتى من رسيدم دكتر معصومى از شيعيان افغانستان سخنرانى مىكرد. او گفت: يك دليل درگيرىها خشونتى بود كه مبارزان به دليل مبارزه با روسها گرفتارش شدند چون مبارزه با روسها و كمونيستها خشونتآور بود و اكنون دامن خود مبارزين را گرفته است. دخالت خارجى نيز كه اكنون پنج قدرت در آن مداخله مىكنند دليل ديگر ادامۀ اين درگيرىها است.
سخنران بعدى ابراهيم الزكزاكى بود كه دربارۀ علاقۀ مردم سودان و نيجريه به اهلبيت سخن مىگفت. هيئت رئيسه يكى همين شيخ ابراهيم و نيز آقاى واعظزاده و آقاى تسخيرى برنامههاى سخنرانىها طبق برنامه پخش شده از اين قرار بود: آقاى واعظزاده