61شكايات مدنى و جنايى در حد بسيار ابتدايى را انجام مىداد و احكام نهايى آن در موارد مهم،از سوى دادگاهها و محاكم آستانه تعيين و ارسال مىگرديد.اين دادگاه به وسيلۀ شخصى به عنوان نيابت شرعى از سوى شريف و سه نمايندۀ انتخابى از مكّيان و جانشين شريف،تشكيل مىگردد.قاضىِ مكّه همواره به مدّت يك سال قمرى،نيابت شرعى شريف به مدّت دو سال،از سوىِ دولت انتخاب مىگرديد.ولايتِ مكّه داراى نواحى و حومههايى بود كه متولّى آن به«مدير ناحيه»و حاكم آن را به«قائم مقام»ملقّب مىگرديد كه از آن جمله مىتوان،طائف و رابغ را نام برد.ناحيهاى كه داراى حاكمى به نام قائم مقام بود،در آن ناحيه مجلسى با تركيب قائم مقام،نيابت شرعى شريف،مأمور ماليّه-كه به او «مال مديرى»مىگفتند-وبرخى از اهالىِ آن ناحيه بهانتخاب شريفمكّه تشكيل مىدهند، اما قبايل عرب در اين ناحيه،داراى مجالس عُرفى و سنّتى در ميان قبيلۀ خود بودند كه براى كارهاى ابتدايى و دادخواستى تشكيل جلسه مىدادند،اين شورا شاملِ قاضى، برخى از بزرگان و رؤساى قبايل و نمايندگانِ انتخابى از سوى دو طرف بود.صاحبان دعوا مىتوانستند احكام صادره از اين مجلس را نزد شريف بُرده و از او دادخواست نمايند.شريف نيز خود مىتوانست احكام صادره را رد كرده و يا پس از جرح و تعديل حكم نمايد كه حكم او نافذ به شمار مىآمد و صاحبان دعوا هم مىتوانستند براى دفاع از خويش در مقابل اين دادگاهها،وكيل اختيار كرده كه از آنان دفاع نمايند.
ساكنين حجاز به دو ميليون و نيم مىرسيدند كه به استثناء مردمان مكّه و جدّه، همگى صحرانشينانى بودند كه با چهارپايان خود در دامنۀ كوهها به حالت بدويّت زندگى مىكردند.ساكنين كنارههاى ساحلى حجاز از راه صيد ماهى و قايقرانى امرار معاش مىكردند كه اغلب آنان شافعى مذهب بودند.
يمن
يمن ولايتى عثمانى به شمار مىآمد كه در جنوب غربى جزيرة العرب واقع گرديده است.طول آن از شمال به جنوب در حدود(755 كيلومتر)،و از غرب به شرق در حدود(400 كيلومتر) مىباشد.ساكنين آن تقريباً چهار ميليون نفر بودند كه اكثريت آنان را