1) .مرابطون،در يكى از نهضت‌هاى روحى نشأت يافتند كه گاه و بيگاه،در تاريخ مغرب اقوام بربر را نيزمى‌گرفت.در آغاز قرن يازدهم رئيس بربرهاى صنهاجه،«يحيى بن ابراهيم»،براى زيارت،به عربستان رفت.در آنجا سخت تحت تأثير احساسات مذهبى قرار گرفت و چون بازگشت،يكى از علماى نامدار مراكش به نام (عبداللّٰه بن ياسين) را دعوت كرد،تا در ميان رعاياى او به تبليغ بپردازد.او رباط يا قلعه‌اى را در دهانۀ رود سنگال ساخت و از آنجا مجاهدان دين و ايمان صورت ابتدايى و ساده‌اى از دين اسلام را در سودان غربى منتشر ساختند.اين مجاهدان راه دين،«مرابطون»خوانده مى‌شدند.اين بربرهاى صحرا،نقاب بر چهره مى‌زدند،همچنانكه طوايف طوارق كه از اعقاب آنها هستند،اكنون چنين مى‌كنند و از اين رو مرابطون را گاه مُتَلَمّثين نيز خوانده‌اند.اينان به رهبرى ابوبكر و سردار وى يوسف بن تاشفين،(در سال 454 هجرى مطابق با 1062 ميلادى) عليه مراكش به سمت شمال راندند و شمال افريقا را تا شهر الجزاير فتح كردند. مرابطون،خلفاى عبّاسى را به عنوان پيشوايان روحانى اسلام قبول داشتند و از مذهب مالكى-كه از مذاهب محافظه‌كارانۀ اهل تسنن بود-پيروى مى‌كردند. (منابع:سلسله‌هاى اسلامى،نوشتۀ كليفورد ادموند بوسورث،ترجمۀ فريدون بدره‌اى،ص 56 و 57. دايرة المعارف اسلام،چاپ اول،مقالۀ«مرابطون»،به قلم« leB.A ».)«مترجم»

2) .دولت موحدين،فرقه‌اى از مسلمين هستند كه به عنوان اعتراض بر عقايد مسلمانان مشبهى و مجسمى،قيام كردند و بر خلاف ايشان به نفى تشبيه و تجسيم در ذات بارى تعالى عقيده داشتند.رهبر اين فرقه«ابو عبداللّٰه محمّد بن بن تومَرت»بود از بربرى‌هاى قبيلۀ«مسموده»كه مردم را به توحيد مى‌خواند و پيروانش او را مهدى منتظر مى‌دانستند. ابو عبداللّٰه در سال 522 هجرى(1128 ميلادى) درگذشت و رياست فرقۀ موحدين به جانشين و برادر او يعنى عبدالمؤمن رسيد. «طبقات سلاطين اسلام،تأليف استانلى لين پول،ترجمۀ عبّاس اقبال.»«مترجم»