1) .غزنويان دولت خود را در شرق ايران به سال 166 هجرى،به دست محمود فرزند سبكتكين،غلامِ‌اسحاق،فرماندۀ ارتشِ سامانيان در«غزنه»بنا نهادند.محمود پايتخت دولت خود را«غزنه»قرار داد و سرزمينهاى فراوانى را در هند به تصرّف خويش در آورد،اين دولت تا سال(578 هجرى) در ميان فرزندانش ادامه يافت و از اين پس دولت غوريان جايگزين آن گرديد.

2) .حكومت غوريان،پس از غزنويان به وجود آمد،اين حكومت سرزمين‌هاى هند و سند را در برگرفت وتا سال 604 هجرى،حكومت آنان برقرار بود.بهترين پادشاه آنان،«غياث‌الدين غورى»بود كه به«قسيم اميرالمؤمنين»ملقب گرديده بود.

3) .غز،طايفه‌اى از تركان بودند كه در ماوراءالنهر سكونت داشتند.آنان وقتى كه كافر بودند به سوى خراسان رفتند ولى بعد تعدادى از آنها مسلمان شدند. اين تعداد مسلمان ميان طايفۀ خود و مسلمانان ديگر مكالمات را ترجمه مى‌كردند و شغل مترجمى را به عهده داشتند تا اينكه همگى مسلمان شدند و تركمان ناميده شدند. سلطان سنجر سلجوقى،با تركمانان از در جنگ در آمد كه اين عده،وى را به شكست سختى مجبور كرده،فرارى دادند و از آن پس در سال(551 هجرى) بر خراسان دست يافتند.

4) .كلمۀ«تاتار»به قبيله‌هاى فراوانى كه در بخش ميانى قارّۀ آسيا سُكنٰى داشتند اطلاق مى‌گردد،اين قبايل درقرن هفتم،هشتم و نهم هجرى،داراى شهرت بسيارى گرديدند. نخستين پادشاه آنان،چنگيز خان بود كه در آغاز قرن يازدهم ميلادى به قدرت رسيد و داراى معروفيتى بسزا گرديد.در آن هنگام سرزمينهاى خوارزم،خراسان،كرمان،فارس،آذربايجان،عراقِ عرب،عجم و جزيره،همگى زير سلطه و فرمانروايى وى قرار داشت.پس از درگذشت وى،سرزمينهاى زير نفوذش در ميان فرزندانش تقسيم گرديد.در اين هنگام يكى از آنان به نام هولاكو،با همدستى«مؤيد الدين علقمى»-وزير«مستنصر باللّٰه عباسى»-به سوى بغداد رهسپار شد و با سپاهيان مستنصر جنگ نمود،كه نتيجۀ آن شكست سربازان خليفه بود. هولاكو در سال 656 به همراه سپاهيان خود وارد بغداد شد؛از آغاز،خليفه-مستنصر عباسى-و جمع بسيارى از بزرگان و اشرافِ آن شهر را،به قتل رسانيد،سپس دستور غارت و تجاوز به شهر و اهالى آن را صادر نمود.سپاهيان تاتار،آنچنان قتل و غارتى در شهر انجام دادند كه همواره در طول تاريخ از آن به زشتى ياد مى‌شود! در اين غارت كتابخانه‌هاى نفيس و ارزشمند شهر،همگى توسط هولاكو از ميان رفت و از كتابها و كاغذها پُلى براى عبور سربازان،از روى رودخانۀ دجله به وجود آوردند! دولتِ تاتار،همچنان تا سال 797،پا برجا بود و از آن پس تيمورِ لنگ مغول،به پادشاهى رسيد،او پس از به قدرت رسيدن به بغداد حمله كرد و قتل و غارتِ فجيعى در اين شهر به راه انداخت.