97حجّ عملى است قليل الابتلاء، و عبادتى است كه هميشگى به فعل نمى‌آيد كه تا مسايل آن مثل مسائل عبادات ديگر (چون نماز و روزه) در نظر باشد؛ نه اينكه اوقات خود را به تماشا و سياحت صرف نموده و از مذاكرۀ لوازم حجّ غافل شده، عنداللّزوم 1 حيران و سرگردان مانده، عمل خود را ناقص كرده و زحماتش را وِزرِ 2 وبالِ 3 خود گرداند و كوركورانه داخل مكّه شده و همان طور خارج بشود، مثل آن حاجى بيچاره كه بعد از مراجعت از مكّه از او پرسيدند كه حجرالاسود را ديدى ؟ گفت : بلى، در مكّه ديدم، دكّان بقّالى داشت و به او بيع و شرى 4 هم كرديم ! گفتند : جناب حاجى، حجرالاسود سنگى است سياه ! گفت : بلكه بعد از من در معامله‌اش خيانت كرده، كم فروخته خدا او را مبدّل به سنگ فرموده !! پس اين كسى است كه اصلاً اعتنا به مسائل و لوازمات حجّ ننموده و نتيجه‌اش اين بود كه معلوم شد.
نظير و برادر اين است در جهل، كسى كه ترك مسائل لازمه نموده پى مطالب بى‌فايده و بى‌ثمر مى‌رود، مثل آن مرد مقدّس بيچاره كه در مجلس موعظه نشسته استماع نصايح واعظ مى‌كرد، در اثناى موعظه خواست كه به كمالات خود بيفزايد، از واعظ پرسيد كه : آقا اسم زن شيطان چيست ؟ واعظ گفت : اسم زن او را بلند نمى‌توان گفت، نزديك بيا تا آهسته بگويم، چون آن كس بالاى منبر آمد، واعظ دهن به گوش او گذاشته گفت : فلان فلان شده ! ديگر مطلبى ندارى كه سؤال كنى ؟! در عروسى او نبوده‌ام و عقد او را نخوانده‌ام !! چون آن شخص برگشته در جاى خود نشست رفقايش پرسيدند كه چه بود اسم زن شيطان، گفت : از خودش بپرسيد!
چهارم ملاحظه نكند سنگ و گل بودن خانۀ خدا را، بلكه متذكّر باشد شأن و عظمت و بلندى رتبۀ او را كه خلّاق عالم زايران را زاير خود قرار داده، و به منزلۀ اين است كأ نّه، العياذباللّٰه، بلاواسطه و بلاحجاب، با حضرت كبريايى به مقام مكالمه آمده، نه اينكه مثل آن حاجى بيچاره كه بعد از معاودت از او سؤال مى‌كنند كه به كجا رفتى و آمدى ؟ جواب گفت كه : يك سال زحمت بيهوده كشيديم به مكّه رفتيم، خدا كه در خانه‌اش بسته بود و