220مى‌انداختند، و به هر سنگ نام صاحبش نوشته شده بود، پس تمامى ايشان هلاك شدند مگر يك نفر كه براى قوم خود خبر برد، چون ايشان را خبر مى‌داد ديد كه يكى از آن مرغان بر بالاى سر او است، گفت : چنين مرغان بودند؛ پس سنگى بر سر او انداخت و او را نيز هلاك كرد. چنانچه حقّ تعالىٰ در كلام مجيد خود به حبيب خودش رسول‌اللّٰه صلى الله عليه و آله خبر مى‌دهد و مى‌فرمايد كه : «أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحٰابِ الْفِيلِ» ¹؛ آيا نديدى كه چگونه كرد خداى تو به صاحبان فيل (يعنى ابرهه و لشكر او) ؟ «أَ لَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ » ²؛ آيا نگردانيد و نيفكند مكر ايشان را (كه در تخريب كعبه داشتند) در تضييع و ابطال و تباهى و گمراهى ؟ «وَ أَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْراً أَبٰابِيلَ» ³؛ و فرستاد به ايشان (از طرف ساحل درياى هند) مرغانى در حالتى كه گروه بودند ؟ «تَرْمِيهِمْ بِحِجٰارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ» ⁴؛ مى‌افكند ايشان را به سنگى از سنگ گلين (يعنى گل سنگ شده، و اين معرّبِ سنگ گل است؛ لهذا ابن عبّاس گفته : آن گل پخته بود، و از عبداللّٰه بن مسعود مروى است كه مرغان فرياد كردند و سنگها را انداختند و خدا بادى سخت فرستاد تا به قوّت تمام آن سنگها بر سر و بدن ايشان فرود آمد، و از طرف ديگرشان بيرون رفت)، «فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَأْكُولٍ » ⁵؛ پس گردانيد خدا ايشان را، بدان سنگها، چون كاه خورده شده (نوشته‌اند كه بدن ايشان متلاشى شد و باقى نماند از ايشان مگر لباسها و متاع آنها، پس خلّاق عالم پراكنده شدن اجزاى بدن آنها را تشبيه مى‌نمايد به تَفَرُّقِ ⁶ اجزاى سرگين ⁷ كه حيوانات از خود دفع مى‌كنند با خوردن كاه) ⁸.

فايدة : بدان كه دهۀ اوّل ذى الحجّة الحرام، در نهايت فضيلت و بركت است، و همان