338توضيحاتى بفرماييد؟ ج: در قرون اخير دو عامل در ايجاد تفرقه ميان مسلمانان مؤثر بوده است:
يكى علماى متعصب كم اطلاع و وابسته به حكومت‌ها، ديگر حكام جور و قدرت طلبان كه براى حفظ قدرت خويش به اختلاف دامن مى‌زده‌اند. گاهى هم اختلافات نوينى بوجود مى‌آورده‌اند. از آغاز پيدايش مذاهب، اين دو گروه وجود داشته‌اند و بين مسلمانان ايجاد تفرقه مى‌كرده‌اند. خداوند يا آنان را هدايت كند و يا از شرشان اسلام را نگه دارد.
اما مرام وهابيت على رغم تمام كوششها و تبليغات در پاكستان و هندوستان و تركيه و كشورهاى ديگر نتوانسته است جايگاه مردمى و اسلامى براى خود بيابد. هجوم همه مسلمانان شعيه و سنى به آثار مذهبى و دينى و تبرك جستن از اشياء مقدسه، چه در حجاز و يا در كشورهاى ديگر شاهد زنده بر اين امر است. خرقه شريف پيامبر اسلام در استانبول (كه از پانزدهم ماه رمضان هر سال در مسجد خرقه شريف در معرض زيارت قرار داده مى‌شود و صدها هزار نفر به زيارت آن مى‌روند) و قبر ابو ايوب انصارى و ديگر عرفا در آنكارا و استانبول كه روزهاى جمعه مملو از زائران است؛ خط بطلان بر عقيده وهابيت است. در پاكستان از برادران سنى مكرر شنيدم كه از تبليغات وهابيت انتقاد شديد داشتند و كسى آنان را قبول نداشت جز آنهايى كه در مقابل پول طرفدارى كرده‌اند و و مى‌كنند.
س: حج امسال در مقايسه با مراسم حج سالهاى گذشته چه تحولى داشته است؟