317توانند آن را انجام دهند و مى‌ميرند. آن كه بيمارى قلبى دارد و با اصرار و ارفاق به حج مى‌آيد، فرمان مرگش را امضاء كرده است. ما در رمى جمرات و سعى صفا و مروه مى‌ديديم كه پيرانى دارند از بين مى‌روند. نبايد اجازه بدهند اين افراد به حج بيايند، بايد نايب براى آنان بگيرند.
ديگر مسأله استفاده از لباسهاى نامناسب است. ايرانى‌ها گاهى بدترين لباسها را مى‌پوشند. اكنون سخن از يكنواختى لباسهاست. ما مى‌بينيم زوار تركيه و اندونزى با لباسهاى نيمه يكنواخت و منظم به حج مى‌آيند، ايرانيان بايد در مورد لباس برنامه‌ريزى بهترى بكنند.
به عقيده من يك مقدار هم بايد به روحانيان كاروانها آموزش بيشترى بدهند چون گاهى ناهماهنگ عمل مى‌كنند.
يا مسأله نماز پشت مقام كه همه دستور مى‌دهند وقتى جايى براى طواف نيست نماز را عقبتر انجام دهيد. امّا من ديدم برخى دستها را به هم مى‌دهند تا يك نفر نماز بخواند و درگيرى پيدا شد بين عرب و بين ايرانيان و آن فرد داد مى‌زد: حرام، ممنوع... و شنيدم درگيرى مرتب پيدا مى‌شود به نظر من اصلاً اين نماز اشكال دارد. من در مناسكم نوشته‌ام وقتى كه براى ديگران مزاحمت ايجاد شود اين نماز، اشكال دارد.
مصاحبه‌بااستاد جعفر سبحانى:
س: استاد! با توجه به كاوشهاى عميقتان در تاريخ اسلام، لطفاً درباره آثار و اماكن مقدسه مكه و مدينه و نحوه جلوگيرى از تخريب آثار باقيمانده، براى خوانندگان، مطالبى بيان بفرماييد؟ ج - در جهان امروز عقلا و خردمندان كوشش مى‌كنند تا