156نحوى (از ياران امام كاظم عليه السلام )، خليل بن احمد مؤلف كتاب «العين» (متوفاى / 170)، ابن دريد مؤلف «الجمهرة» (متوفاى/ 321) و صاحب بن عبّاد، مؤلف كتاب «المحيط» (متوفاى / 386).
در علم تفسير، اوّلين مفسر پس از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم امير مؤمنان عليه السلام و ائمه اهل بيت عليهم السلام و پس از آنان اصحاب و شاگردان آنان بودهاند. و در طول چهارده قرن، صدها تفسير بر قرآن به صورتهاى مختلف نوشتهاند.
در علم حديث، شيعه بر ديگر فرق اسلامى تقدم داشته و سنت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را، روزى كه نوشتن حديث در عصر خلفا ممنوع بود، با نوشتن و مذاكره، حفظ كردند. در اين باره مىتوان از «عبداللّٰهبن ابى رافع» و «على بن أبى رافع» از ياران امام على عليه السلام و سپس شخصيتهايى از شاگردان امام سجاد و حضرت صادق و باقر عليهم السلام ياد كرد.
رُشد حديث در عصر حضرت صادق عليه السلام به جايى رسيد كه حسن بن على الوشّاء مىگويد: و من در مسجد كوفه نهصد محدّث را ديدم كه همگان مىگفتند: حدثني جعفر بن محمد عليهما السلام . 1
در قلمرو فقه، در مكتب پيشوايان اهل بيت عليهم السلام مجتهدان برجستهاى تربيت شدهاند مانند: ابان بن تغلب (متوفاى / 141)، زرارة بن اعين (متوفاى/ 150)، محمد بن مسلم (متوفاى / 150)،