131نودي بالولاية»؛«اسلام بر پنج ركن بنا نهاده شده؛بر نماز،زكات،حج،روزه و ولايت.»]

[حجّة الوداع:

اين كلمه،به كسر حرف اول (ح)و فتح آن و نيز به كسر واو و فتح آن قرائت شده و آن حجّى است كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله در سال 10 هجرى با حضور جمعيتى فراوان از مسلمانان گزارد و از اين رو حجّة الوداع ناميده شده كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در آن سفر با مردم وداع گفت. ¹]

حديبيّه:

(به ضمّ حاء و تشديد و تخفيف ياء هر دو)،اكنون در بيست و دو كيلومترى غرب مكه،در راه جده،واقع شده و همچنان به اين نام معروف است.

حديقه:

يكى از صدقات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در منطقۀ عوالى مدينه بوده است.

حديله:

(قصر بنى حديله)،جايگاه «بيرحاء»است كه پيشتر از آن ياد كرديم.

حرا

(به كسر حاء)،كوهى است كه به آن جبل النور(كوه نور)نيز مى‌گويند و در شمال شرقى مكۀ مكرمه قرار دارد.غار حرا كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در آنجا به عبادت مى‌پرداخت و نخستين سورۀ قرآن نيز در همين كوه نازل شد.امروزه ساختمان‌ها و خانه‌هاى مكه تا به اين كوه رسيده است-«نقشۀ مكه مكرمه».

[حراض:

محلى است نزديك مكه كه ميان «مشاش»و«غمير»واقع است و به نقلى بت عزّى در آن محل نصب شده بود.

اين بت را«ظالم بن اسعد»به آنجا آورد. ²

اين يكى از بتهاى بزرگ مشركان قريش بود كه ابو سفيان در جنگ احد چنين شعار مى‌داد:«نحن لنا العزّى و لا عزّى لكم»؛«ما را است بت عزّى و شما بت عزّى نداريد.»پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به مسلمانان دستور داد كه در پاسخ او،دسته جمعى و با صداى بلند شعار دهند:«اللّه مولانا و لا مولى لكم»؛اگر شما به جمادى بى‌تأثير تكيه مى‌كنيد،مولا و تكيه‌گاه ما خداوند بزرگ و توانا است. ³]

حردان:

(به ضمّ اول)،وادى‌اى است در يمن.پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را به اقطاع ابو