367يعنى نيست بر شما حرجى و گناهى در آن كه طلب كنيد روزى و بخشش از پروردگار خود بطريق تجارت، يا صنعت، يا غير آن پس هر گاه برگرديد با كثرت مردم از عرفات پس ياد كنيد خداى تعالى را نزد مشعر الحرام و ياد كنيد خداى تعالى را هم چنان كه راه راست نموده شما را و به درستى كه بوديد شما پيشتر از راه راست نمودن او هر آينه از جملۀ گمراهان و جاهلان.

بدان كه مشهور در سبب نزول اين آيه آنست كه بعضى عرب اجتناب مى‌كردند از تجارت در ايام حج و بازار نمى‌گرفتند و مى‌گفتند آنان كه با تجارت جمع مى‌كنند داجند نه حاج يعنى كارى چنين مى‌كنند با حاجيان مثل حمالى و نوكرى نه حج پس اين آيه نازل شد جهة بيان آن كه تجارت و ساير كسبها در حج ضرر نمى‌رساند بحج و اسقاط نمى‌كند ثواب او.

و مرويست از امام محمد باقر عليه السّلام كه مراد از اشياء فضل از پروردگار طلب مغفرتست از خداى تعالى و افاضه در لغت بمعنى برگشتن با كثرت مردم آمده هم چنان كه بمعنى بسيار ريختن آب آمده.

و اينجا مراد معنى اول است چنانكه علماء لغت تصريح نموده‌اند به آن و برين تقدير احتياج نيست بتقدير مفعول افاضه يعنى افضتم أنفسكم و اعتبار استعاره از معنى ثانى.

چنانكه مشهور است ميان مفسران و عرفات اسم موضعى است از حدود مكه مثل اذرعات كه اسم موضع معين است از شام و حد عرفات از اراكست تا بذى المجاز از يك جانب و تا ثوية از جانب ديگر تا عرفة از جانب ديگر و وجه تسميه او به عرفات آنست كه ابراهيم عليه السّلام شناخت آن موضع را بعد از آن كه وصف كردند او را براى او يا آن كه آدم و حوا آنجا با هم ملاقات كردند بعد از مفارقت و يكديگر را