92فرمود: «مقام ابراهيم - آن جا كه بر روى سنگ ايستاد و قدم‌هاى او بر سنگ ، اثر گذاشت - و حَجَر الأسود و خانۀ اسماعيل» . ¹

توضيح

آياتِ بيّنات (مورد اشاره در آيۀ پيش گفته) ² ، به نشانه‌هاى بر جامانده از عهد قديم در مكّه گفته مى‌شود كه شامل : مقام ابراهيم، حجر الأسود و حِجْر اسماعيل است . اين سه، همان‌ها هستند كه در حديث پيشين ، از آنها نام برده شده است . ³

برخى از مفسّران، حطيم، زمزم و اركان اربعۀ كعبه را نيز بر سه مورد ياد شده ، اضافه كرده‌اند و حتى ديگر مكان‌هاى مقدّس مكّه و حرم (مثل مشعر و عرفات) را نيز از مصاديق «آيات بيّنات» دانسته‌اند ⁴ . علامّه سيد محمد حسين طباطبايى، در تفسير الميزان ، هر سه قسمت آيه ، يعنى : «مقام ابراهيم» و «مَن دخله ...» و «للّٰه على الناس...» را در مقام بيان و توضيح همان «آيات بيّناتِ» ياد شده در آغاز آيه مى‌داند . ⁵

4 / 2

مقام ابراهيم و جايگاه آن ⁶

180 . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند ، مكّه را فضيلت داد و بخشى از آن را برتر از بخشى قرار داد و