40 75 . امام صادق عليه السلام - در بارۀ آيۀ (وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحٰادٍ بِظُلْمٍ؛ و هر كس در آن ، قصد الحاد به ستم داشته باشد) - : هر كس در آن جا غير خدا را بپرستد، يا با غير اولياى خدا دوستى و همبستگى كند، او مُلحِد به ستم است و بر خداست كه او را از عذابى دردناك بچشاند. ¹

نكته

الحاد به معناى انحراف از راه راست و طريقۀ حق است. در اين آيه ، ظالمان، مُلحد محسوب شده‌اند و به آنان وعدۀ عذاب داده شده است. اين به معناى سبب بودن ظلم براى الحاد است ؛ زيرا ظلم ، نوعى عدول عملى و انحراف از حق است ؛ ولى آيه ، علاوه بر اين ، به حكم خاصّى اشاره دارد كه در غير حرم مكّه، جارى نيست . اين حكم ، تطبيق ملحد بر هر ظالمى ، چه ظلم كوچك باشد و چه بزرگ . همچنين ، آيه ، ظلم در مكّه را گناه كبيره مى‌شمرد و به تبع آن ، عذاب دردناك را وعده مى‌دهد و در آيه ، بر اين تعميم و شمول ، تأكيد شده است ؛ زيرا «مَنْ» ، عموميّت بدلى دارد و مفعول «يُرِدْ» ، حذف شده است تا هر گونه كارى را در برگيرد.

به علاوه ، «الحاد» و «ظلم» ، هر دو به صورت نكره و اسم جنس آورده شده‌اند تا اين اطلاق را تفهيم كنند.

پس تركيب آيه به اين شكل است كه جملۀ «من يرد ...» ، اسم «إنّ» در صدر آيه است و باء در «بإلحاد» باء مُلابسه (همراهى) و در «ظلم» ، باء سببيّت است .

1 / 4

حدود حرم ²

76 . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : جبرئيل، آدم را از صفا و حوّا را از مَروه فرود آورد و آن دو را در خيمه‌اى جمع كرد. ستون خيمه ، از ياقوت سرخ بود. روشنايى و فروغ آن، كوه‌هاى