396بود تا در صورت حساسيت، در انجام اعمال مذهبى خود تقيه داشته باشند. اين تقيه به حدّى بود كه بنا به برخى از ديدگاه‌ها، فتوا و حكم به تمام خواندن نماز براى مسافر، در مسجد الحرام و مسجد النبى در اصل از روى مصلحت تقيه بوده است. 1
يك نمونه از اين موارد، شركت در نمازهاى جماعت اهل سنت در مسجد الحرام و مسجدالنبى بوده است كه در روايات ائمه اهل بيت(عليهم السلام) روى آن تكيه شده است. حجاج ايرانى در اين باره، يا مى‌بايست در هنگام نماز در مسجد نباشند يا در صورت حضور، در نماز جماعت شركت كنند. امين الدوله كه در سال 1316 مشرف شده، در نمازهاى جماعت مسجد الحرام شركت مى‌كرده و مى‌نويسد: «نمازها به جماعت و فرادا ادا شد.» 2
زائرى در سال 1317 با اشاره به برگزارى چهار نماز جماعت از سوى چهار امامِ چهار مذهبِ فقهى اهل سنت، در باره وضعيت خود در لحظه برگزارى نماز اظهار مى‌دارد كه: «يا بايد در آن موقع از مسجد بيرون مى‌رفتم يا در صورت ماندن، اين ممكن بود كه در گوشه‌اى بنشينم و طبعاً كسى نيز متعرض نبود ولى خيلى بد نما بود و خلاف تقيّه و احتياط». 3
طبعاً در سال‌هايى كه به دليل روابط حسنه ايران و عثمانى، دولت استانبول در باره برخورد با ايرانيان، به شريف مكه سفارش مى‌كرد، شيعيان كمتر گرفتار تقيه بودند، اما در صورت سختگيرى، تقيه لازم‌تر به نظر مى‌آمد. زائرى پس از شرحى كه از احترام به حجاج ايرانى ارائه داده، اشاره مى‌كند كه: «اين اوقات از بابت امنيت حاج در مكه معظمه و ورود مسجد الحرام و كمى تقيّه، دخلى به سنوات سابقه ندارد.» 4 با اين حال، همين زائر تأكيد مى‌كند كه: «شخص عاقل ابداً نبايد شرايط احتياط تقيه را از دست بدهد كه يك مرتبه دچار زحمت و محنت مى‌شود». 5
و همو مى‌افزايد: «يكى از اهل آن صفحات كه شيعه بود، به ماها توصيه نمود كه در ذهاب و اياب قبرستان ابوطالب به هيأت جمعيت برويد و رسم تقيه را از دست ندهيد