390باز بيرون رفتيم. صد قدم پايين‌تر بقعه ديگر است كه مى‌گويند پاى حضرت است. تا تمام قبر موهوم مجعول را قدم زديم، تقريبا دويست و پنجاه قدم معمولى قبر اين جدّه بود. گمان مى‌كنم صرف جعل و خيالات است و الا يقينا مردم سابق به اين قد و قباره‌ها نبوده‌اند.
وانگهى حضرت حوا در اين خراب شده چه مى‌كرد.» 1
افزون بر اينها، شيعيان در مسير سفر حج نيز در پى يافتن اماكنى بودند كه به نوعى با ائمه اطهار(عليهم السلام) ارتباط داشت.
براى نمونه اعتماد السلطنه در سال 1263 در مسير حج، پيش از رسيدن به قطيفه و دمشق، از «منزل سى و دويم» با عنوان «چشمه امام زين العابدين كه اسم واقعش نه بيك باشد» ياد كرده و شرح داده است كه «روايت مى‌كنند كه حضرت امام زين العابدين(ع) را، با اسراى كربلا از آن ده عبور مى‌دادند، آب بسيار كمى داشت، حضرت امر فرمود يك چشمه از جانب خدا در آن مكان جارى شد، قدر آبش قريب يك سنگ، و چنان آب گوارا و لطيف و به حدى سرد است كه البته از آب يخ سردتر و خوش طعم‌تر است، و مكان بسيار خوش آب و هوايى است.» 2
پرداخت وجوه مختلف به خواجگان و خدّام
در حرم مكه و مدينه، خواجگانى بوده‌اند كه از چندين قرن پيش، كارهاى داخلى مسجد را انجام داده و به حاجيان خدمت مى‌كردند. اين افراد، درآمدهاى مختلفى داشتند كه هم از طريق حكومت مماليك و سپس عثمانى و هم از طرف شرفاى مكه و نيز كمك‌هاى اهدايى از طرق مختلف به آنها مى‌رسيده است. با اين حال، مبالغى نيز به بهانه‌هاى مختلف از زائران دريافت مى‌كرده‌اند.
همانگونه كه در مكه مُطوّف وجود داشت، در مدينه نيز مزوّر بود كه كار هدايت زائران را در زيارت انجام داده و مبالغى از آنان مى‌گرفت. به گزارش بروجردى در سال