320در سال 1322 شمار حجاج ايرانى بسيار اندك بوده است. به نوشته ميرزا داود:
«حاج ايران خيلى كم است، هزار و دويست نفر به سياهه آمده است». 1 بنابر اين بايد نوسان شمار حجاج ايرانى را در سال‌هاى سخت و راحت بين هزار تا هشت هزار نفر دانست. 2 البته، به لحاظ مذهبى، بايد شيعيانى را نيز كه از عراق يا جبل عامل مى‌آمدند، در نظر آورد. در مواقع حساس، اينان نيز در كنار شيعيان عجم بودند.
راه‌هاى سفر حج و دشوارى‌هاى آن
ايرانى‌ها براى رفتن به حج، مى‌توانستند يكى از چهار راه موجود را انتخاب كنند. تصميم‌گيرى براى انتخاب راه بسته به چند نكته بود؛ نخست: اوضاع و احوال كلى راه و اخبار مربوط به امنيت آن، دوم: داشتن زمان مناسب براى انتخاب راه دور و نزديك، سوم: محل سكونت مسافر در شمال يا جنوب ايران، چهارم: تصميم حمله‌دار و مسائل ديگر.
در ارتباط با نكته نخست، به جز آنچه شايع بود، تصميم‌گيرى دولت نيز مؤثر بود؛ زيرا حكومت ممكن بود اجازه عبور از يك راه را ندهد. حكومت در اين زمينه، بر اساس اخبار موجود، نظر قونسولگرى ايران در جده و سفارت ايران در عثمانى تصميم‌گيرى و اقدام مى‌كرد.
در باره امنيت راه، حمله‌داران آگاهى‌هاى مهمى داشتند و البته مصالح خود را نيز در نظر مى‌گرفتند. در واقع، مهم‌ترين تجربه‌اى كه حمله‌دار در آن دوره مى‌آموخت، ياد گرفتن اين مسيرها، و دريافت اطلاعات درست درباره امنيت آنها بود. راهى كه ممكن بود در يك سال امن باشد و سال بعد، با ناامنى زيادى مواجه شود و براى حجاج دردسر درست كند. جالب آن كه سفرنامه‌نويسان نيز كاملا به اهميت اين مسأله واقف بودند و مى‌كوشيدند تا در روزنامه سفر خود، به مقايسه راه‌ها بپردازند.
محمدولى ميرزا در سال 1260 آگاهى‌هايى در باره مسيرهاى رفت و برگشت به