156كرده‌اى بزن و الا خير. كنيز گفت: نذر كرده‌ام. آنگاه پيامبر خدا(ص) نشست و آن كنيز دف زده و گفت:

طَلَعَ الْبَدْرُ عَلَينا مِنْ ثَنِيّاتِ الْوَداعِ
وَجَبَ الشُّكْرُ عَلَيْنا ما دَعا للَّهِ داعِ ¹
ج

اشكال اين است كه ابن حبان اين حديث را در «صحيح» خود نياورده و علاوه بر آن، نظر چنين است كه در اصل كتاب «مورد الضمان» هم نبوده و روى نسخه به خط ديگرى به آن افزوده شده است. در سبل الهدى و الرشاد (ج 3، ص 386) به نقل از «رزين»، يك بيت ديگر هم به آن افزوده شده است:

ايُّهَا الْمَبْعُوثُ فِينا جِئْتَ بِالْأَمْرِ الْمُطاعِ

ثنية الوداع كجاست؟

ثنيات، جمع ثنيه و به معناى جاى مرتفع است. برخى آن را مسير در كوه (الطريق فى الجبل) دانسته‌اند. وداع هم كه از توديع است. فيروز آبادى در اين باره، ضمن اشاره به اختلافى كه در تفسير محل آن است، مى‌گويد: گفته شده است: ثنيات الوداع جاى وداع مسافران از مدينه به مكه است. نيز گفته شده، از اين رو، اين نام را بدان نهاده‌اند كه رسول در آن محل با كسى كه در اواخر حياتش او را در جاى خود در مدينه گذاشت وداع كرد. نيز گفته‌اند: آنجا محل وداع او با برخى از سرايايى است كه اعزام مى‌كرد و نيز گفته شده، نام يك وادى در مدينه است و درست است كه اين يك نام جاهلى است و محل توديع مسافران است، اين چيزى است كه اهل سيره و تاريخ گفته‌اند. ²

در روايات درباره ثنية الوداع چه آمده است:

در اين باره چند روايت وجود دارد:

جابر مى‌گويد: وقتى ما عازم تبوك بوديم، به عقبه‌اى رسيديم كه در سمت مسير شام بود.