409ابوعبدالله احمد بن محمد بن حنبل بن هلال بن اسد شيبانى مروزى 1، مشهور به «احمد بن حنبل»، مؤسس مذهب حنبلى، يكى از مذاهب چهارگانه بزرگ اهلسنت است. خاندان احمد، از اعراب ساكن خراسان بودند. جد وى، حنبل بن هلال، در زمان بنىاميه، والى سرخس بود، اما بعد از داعيان و مبلغان عباسيان گرديد. 2 مادر احمد بن حنبل، زمانىكه وى را آبستن بود، از مرو به بغداد آمد و احمد در سال 164ه .ق، در بغداد متولد شد و در همانجا رشد كرد. 3
او از نوجوانى به مكتبخانه رفت و شروع به آموختن علم كرد و ابتدا در بغداد و سپس در سفرهاى خود به ديگر سرزمينهاى اسلامى، از جمله كوفه، بصره، حجاز، يمن و شام، نزد محدثان و راويان، به سماع حديث پرداخت. در زمان حيات وى در دوره مأمون، فتنه و اختلافى ميان علما، بر سر خلق يا عدم خلق قرآن پديد آمد كه مأمون بسيارى از قاضيان و محدثان را وادار كرد كه به مخلوق بودن قرآن گواهى دهند.
اما احمد بن حنبل، زير بار نرفت و تصريح كرد كه قرآن، «كلام الله» است. براى همين، به دستور خليفه، او را زندانى كردند. در دوره معتصم نيز به علت ايستاد خود بر عقيده عدم خلق قرآن، اذيت و شكنجه گرديد؛ اما سرانجام از زندان آزاد شد. او در اوايل دوره متوكل نيز، ابتدا متهم به همكارى با علويان شد. اما بعد مورد احترام خليفه قرار گرفت. 4
احمد بن حنبل از محدثان بزرگ اهلسنت است و كتاب «المسند» او، شامل سى هزار حديث است كه بزرگترين مجموعه حديثى اهلسنت، به شمار مىآيد. از آثار ديگر وى، مىتوان به مناقب على بن ابىطالب(ع)، الناسخ والمنسوخ، الرد على من ادعى التناقض فى القرآن و كتاب الزهد، اشاره كرد. او مخالف علم كلام بود و بر حجيت عقل،