225

گفتار دوم:

80. آستان مقدس حضرت عباس(ع)

تاريخچه آستان مقدس

از جزئيات نخستين بناى ساخته شده بر قبر حضرت عباس(ع)، و نيز روند تعميرات و بازسازى‌هاى اين آستان مقدس تا دوره صفويه، آگاهى‌هاى زيادى در دست نيست. اما مى‌توان تصور كرد كه همواره كسانى كه به بازسازى و توسعه حرم سيدالشهدا(ع) توجه داشته‌اند، به بازسازى حرم حضرت عباس(ع) نيز اهتمام داشته‌اند.

بر اين اساس، برخى نويسندگان دوره اخير، از ساخته شدن بارگاه حضرت عباس(ع) به دست مختار و بازسازى آن به دست زيد داعى و سپس در دوره آل‌بويه، سخن گفته‌اند. ¹ البته در منابع كهن و دست اول تاريخى، آشكارا از چنين اقدامى، سخن به ميان نيامده است. اما با توجه به اهتمام آل‌بويه به خدمات اجتماعى و عمرانى و احداث بناهاى معمارى، نظير مساجد و نيز اهتمام آنان به گسترش تشيع و توجه به علما و سادات شيعه، صورت گرفتن اين اقدام از سوى آنان، بعيد نيست.

به هر حال، مسلم است كه در دوره صفويه، تحول ويژه و چشمگيرى به بازسازى و توسعه بارگاه حضرت عباس(ع) شكل گرفت. در اين دوره، شاه طهماسب صفوى، دستور كاشى‌كارى گنبد را داد و رواق و صحن را بازسازى كرد و ايوانِ حرم را ساخت. سپس در سال 1153ه .ق، نادرشاه افشار، هديه‌هاى فراوانى به اين آستان مقدس، هديه نمود و بخش‌هايى از حرم را آينه‌كارى كرد. در سال 1172ه .ق، وزير وى به زيارت كربلا رفت و صندوقچه روى قبر و رواق‌هاى حرم را بازسازى كرد. ²

در سال 1259ه .ق، محمدعلى شاه، پسر سلطان ماجدشاه، از شاهان هند، گنبدخانه حرم حضرت عباس(ع) را نوسازى كرد. پس از هجوم وهابى‌ها در سال 1216ه .ق،