58تعيين مبدأ تاريخ اسلام ¹ و مشورت فقهى عمر با اصحاب درباره چگونگى تقسيم غنايم و تعيين حق خليفه از بيت‌المال. ²

اما «رأى» كه عمر و سپس، اصحاب ديگر براساس آن فتوا مى‌دادند اين بود كه حكم شرعى بنا به صلاحديد شخصى يك صحابى، وضع يا ثابت مى‌شد؛ مانند تجويز نماز تراويح به جماعت، يا حكم جديدى كه به جاى حكم سابق مى‌نشست؛ مانند تحريم متعه حج و متعه نساء، حذف سهم «مولّفة قلوبهم» از اصناف زكات و جايگزين‌كردن عبارت «الصلوة خير من النوم» به جاى «حى على خير العمل»، از جمله كارهايى بود كه همگى به دست عمر انجام گرفت. ³ در دوران دوازده ساله حكومت عثمان (23 - 35 ه .ق)، فقه مبتنى بر رأى به رشد خود ادامه داد. ⁴ امام على(ع) در اين باره فرمود:

ترد على احدهم القضية في كل حكم من الاحكام، فيحكم فيها برأيه، ثم ترد تلك القضية بعينها على غيره فيحكم فيها بخلاف قوله، ثم يجتمع القضاة بذلك عند الامام الذي استقضاهم، فيصوب آراءهم جميعا. والههم واحد و نبيهم واحد و كتابهم واحد.

دعوا را نزد يكى از آنان مى‌برند و او رأى خود را درباره آن مى‌گويد و همان دعوا را بر ديگرى عرضه مى‌كنند و او خلاف وى راه مى‌پويد. پس قاضيان فراهم مى‌شوند و نزد امامى كه داورى را