383
اقوال فقها
صاحب جواهر فتوا به «عدم جواز اقامه نماز در غير منا توسط اميرالحاج» را به شيخ طوسى كه در سه كتاب «تهذيب» و ظاهر «نهايه» و «مبسوط» آمده، نسبت داده است. 1 ولى ظهور عبارت «نهايه» و «مبسوط» در عدم جواز پذيرفته نيست. در نهايه آمده است: «يستحبّ لمن أراد الخروج إلى منى الّا يخرج من مكّة حتّى يصلّي الظهر يوم التروية بها ثمّ يخرج إلى منا الّا الامام خاصّة فانّ عليه أن يصلّي الظهر والعصر يوم التروية بمنى و يقيم بها إلى طلوع الشمس من يوم عرفة». 2
در عبارت فوق سخن در آداب خروج به مناست. بر حجاج مستحب است كه در روز ترويه نماز ظهر را در مكه بخوانند، سپس به طرف منا حركت كنند، اما امام (اميرالحاج) نماز ظهر و عصر روز ترويه را در منا مى‌خواند و در همان‌جا رحل اقامت مى‌افكند تا بعد از طلوع روز عرفه. حكمى استحبابى از اميرالحاج نفى مى‌شود و حكمى ديگر بر او اثبات مى‌گردد.
قاعدتاً سنخ حكمى كه براى او اثبات مى‌شود، از سنخ همان حكمى است كه او را از آن استثنا كرده‌اند. پس «عليه» در عبارت شيخ، ظهور در «وجوب» ندارد، بلكه به قرينه صدر، ظهور در «استحباب» دارد.
شاهد ديگر آنكه چند سطر بعد، در خصوص زمان حركت از منا به عرفات مى‌گويد: «و يستحبّ للإمام أنْ يخرج مِنْ منى الّا بعد طلوع الشمس من يوم عرفة و من عدا الامام يجوز له الخروج بعد أن يصلّي الفجر بها و موسع له ايضاً إلى طلوع الفجر». 3پس عبارت مورد استناد، اساساً در سياق احكام استحبابى حركت از مكه به منا و از آنجا به عرفات است و احتمال آنكه يكى از احكام مذكور در بين ساير احكام استحبابى، حكم وجوبى باشد، بعيد مى‌نمايد.
عبارت «مبسوط» نيز شبيه عبارت «نهايه» است. مى‌فرمايد:
ويستحب اذا أراد الخروج إلى منى أن لا يخرج من مكّة حتى يصلّي الظهر يوم التروية بها