158برداشت وجوب، وجود داشته است كه امام(ع) وجوبِ اتمام در اين دو حرم شريف را در فرض «عدم اقامت»، نفى مى كند. مرحوم شيخ بر اين معنا چنين استدلال كرده است: «على بن حديد، در انتهاى روايت، به اين مطلب اشاره مى كند كه دوست داشتم، امام(ع) مرا به تمام خواندن امر فرمايد. بنابراين بيان نموده كه او طالب وجوب اتمام بوده، ولى امام(ع) او را به آن امر نفرموده است».

ايشان در ادامه مى افزايد: روايت، دلالت بر وجوب تقصير ندارد و در نهايت، جواز قصر در كنار مشروعيت اتمام است؛ چرا كه ترحم امام(ع) نسبت به عبدالله به جندب، با عدم مشروعيت اتمام در اين اماكن ناسازگار است؛ زيرا اگر امام(ع) به نحو وجوب، به شكسته خواندن در اين اماكن امر كرده بودند، ديگر بر ابن جندب كه مخالف ايشان بوده، ترحم نمى كردند. ¹

مرحوم حكيم ² و ميرزاى قمى ³ نيز به نوعى به اين اشكال اشاره مى كنند.

رد اشكال

بحرانى و خويى روايت را صريح در وجوب قصر دانسته و بر اين نظريه‌اند كه روايت، قابل حمل بر جواز تقصير در كنار مشروعيت اتمام نيست. صاحب حدائق در توضيح اين مطلب مى افزايد:

ظهور كلام ابن حديد در اين است كه او تمايل داشت در تمام خواندن آزاد باشد و بدون نيت اقامت هم بتواند تمام بخواند، اما امام(ع) در پاسخ او فرمود: اتمام تنها بعد از قصد اقامت ميسر است؛ يعنى تمام خواندن، تنها به نيت اقامت ده روز، معلق شده است. ⁴

دليل هفتم: دو صحيحه معاوية بن وهب

-قَالَ سَألتُ أبَا عَبدِ اللهِ(ع) عَنِ التَّقصِيرِ فِي الحَرَمَينِ وَ التَّمَامِ فَقَالَ لا تُتِمَّ حَتَّى تَجْمَعَ على مُقَامِ عَشَرَةِ أيَّامٍ فَقُلتُ إِنَّ أَصحَابَنَا رَوَوا عَنكَ أنَّكَ أَمَرتَهُم بِالتَّمَامِ فَقَالَ إِنَّ أصحَابَكَ