82
چكيده بحث
رمى جمرات، از مناسك مهم حج است و در ميان فقهاى معاصر - ايدهم‌الله - معروف است كه جمرات، همان ستون‌هاى سه‌گانه‌اى است كه مردم در ايام مخصوصِ حج، بر آن سنگ مى‌زنند. ولى هرچه به گذشته برمى‌گرديم، اين انديشه در نظر ما كمرنگ و كمرنگ‌تر مى‌شود، تا آنجا كه اطمينان پيدا مى‌كنيم، اين ستون‌ها علامتى براى محل جمره هستند و جمرات، همان محل اجتماع سنگريزه‌هاست و بايد سنگ را به آن پرتاب كرد.
صاحب جواهر(رحمه الله) تخيير ميان اين دو را پذيرفته و صاحب مدارك رحمه الله زدن سنگ را به ستون‌ها را از باب احتياط مى‌داند و به گذشته كه برمى‌گرديم، كمتر سخنى از ستون‌ها مطرح است، بلكه سخن از «مجتمع الحصي»؛ «محل اجتماع سنگريزه‌هاست».
در اين مجموعه، اقوال و نظرياتِ حدودِ 50 تن از فقهاى شيعه و اهل سنت آمده است كه گروهى با صراحت و گروه ديگر با اشارت، تصديق كرده‌اند كه ستون‌ها علامت هستند و جمره، همان محل اجتماع سنگريزه‌هاست كه امروز به صورت حوضچه‌اى در اطراف ستون‌ها ديده مى‌شود.
گروه بسيارى از ارباب لغت نيز در تفسير معناى واژه جمره به اين معنا تصريح كرده‌اند كه عين عبارت آنها را در اين نوشتار آورده‌ايم. از كلمات مورخان و سفرنامه‌نويسان نيز قرينه‌هاى روشن بر آن ديده مى‌شود كه از نظر شما خواهد گذشت. البته در هيچ‌يك از رواياتِ فراوانى كه در احكام جمره، در كتب روايى آمده است، تعريفى درباره جمره ديده نمى‌شود، ولى در گوشه و كنار همين روايات نيز اشاره‌هاى واضحى است كه انديشمندان را درباره تفسير بالا قانع مى‌كند.
قابل توجه اينكه در يكى از مهم‌ترين و گسترده‌ترين كتب تاريخى، كه درباره مكه و بيت‌الله نگاشته شده و متن آن در آخر كتاب خواهد آمد، چنين مى‌خوانيم:
در وسط هر يك از جمرات، علامتى مانند ستون است كه ارتفاع آن به اندازه قامت