246
وادي محسّر ايضاً. 1
بعضى كوشيده‌اند براى لزوم رعايت اقربيت به منا و تعين وقوع ذبح در وادى محسر، به هنگامى كه ايقاع ذبح در منا ممكن نيست، وجوهى ارائه دهند كه در ذيل به نقد و بررسى آنها مى‌پردازيم:
يك - استناد به موثقه سماعه از امام صادق(ع)
قلت لأبي عبدالله(ع): «اذا كثر الناس بمنى و ضاقَتْ عليهم كيف يصنعون؟ فقال: يرتفعون إلى وادي محسّر». 2
گفته شده كه متفاهم عرفى ازاين‌روايت، آن است كه وادى محسر، بدل اضطرارى منا، نسبت به تمام اعمالى كه در منا انجام مى‌گيرد، اعم از وقوف و ذبح است. بنابراين اگر حجاج نتوانستند قربانى خود را در منا ذبح كنند، بايد به وادى محسر بروند و تا زمانى كه ذبح در وادى محسر امكان‌پذير است، نوبت به مكان‌هاى ديگر نمى‌رسد.
نقد و بررسى
ظاهر روايت آن است كه ناظر به وقوف در مناست و به ديگر مناسكى كه در منا بايد انجام شود، ربطى ندارد. سماعه از امام صادق(ع) سؤال مى‌كند كه هرگاه جمعيت حجاج آن‌قدر زياد شود كه سرزمين منا گنجايش آنان را نداشته باشد، چه كنند؟ حضرت مى‌فرمايد: «به وادى محسر مى‌روند».
واضح است كه ضيق منا براى حجاج، در صورتى پيش مى‌آيد كه همگى با هم و در زمان واحدى بخواهند يكى از مناسك حج را در منا به‌جا آورند و اين امر، فقط در مورد وقوف در منا تحقق مى‌پذيرد كه وقت مشخصى دارد و همه حجاج در همان وقت (شب يازدهم و دوازدهم ذى‌الحجه) بايد در منا بيتوته كنند. ليكن در مورد ذبح چنين نيست؛ زيرا ذبح يك امر تدريجى‌الوقوع است و اين‌طور نيست كه واجب باشد همه با هم در ساعت مشخصى از روز دهم ذى‌الحجه به ذبح قربانى بپردازند تا آنكه