538البته اين نكته را خاطرنشان مى‌كنيم كه در اين احاديث كه «امر» بعد از «نهى» آمده، تنها براى اباحه و رفع ممنوعيت نيست، بلكه به حكم اين كه منافع زيارت قبور را بيان فرموده، دليل بر ممدوحيت و استحباب موضوع نيز مى‌باشد. ¹

1. بريده مى‌گويد: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

«قد كُنتُ نَهَتُكُم عن زيارة القبور فَزُورُوها فإنّها تُذَكِّرُ الآخِرة»؛ ² پيش از اين، شما را از زيارت قبور نهى كرده بودم؛ از اين پس زيارت كنيد كه آخرت را به ياد شما مى‌آورد.

2. انس مى‌گويد: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

«نهيتكم عن زيارة القبور فزوروها فإنّها تُذَكِّركم الموت»؛ ³ شما را از زيارت قبور نهى كرده بودم، از اين پس زيارت كنيد؛ زيرا كه شما را به ياد مرگ مى‌اندازد.

ج) زيارت قبور در سيرۀ گذشتگان

با رجوع بر سيرۀ صحابه و تابعين و علماى امت اسلام، پى مى‌بريم كه زيارت قبور، سيرۀ همۀ آنان بوده است. اينك به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:

1. حاكم نيشابورى نقل مى‌كند: «إنّ فاطمة بنتَ النبى كانت تزور قبر حمزة كلّ جمعة فتصلّى و تبكى عنده»؛ ⁴ فاطمۀ زهرا عليها السلام در زمان حيات پدرش، روزهاى جمعه به زيارت قبر عمويش حمزة بن عبد المطلب مى‌رفت و در آن جا نماز مى‌خواند و گريه مى‌كرد.

2. نيز حاكم نيشابورى مى‌نويسد: روزى عايشه از زيارت قبور باز مى‌گشت. به او گفته شد كه مگر رسول خدا صلى الله عليه و آله از زيارت قبور نهى نكرد؟ پاسخ داد: «نعم كان نهى ثمّ أمر بزيارتها»؛ ⁵ بلى نهى كرد، ولى بعداً بدان امر نمود.

3. ابو خلال شيخ حنابله در عصر خود مى‌گويد: «هيچ گاه مشكلى برايم پيدا