63
فصل سوم: تكامل برزخى از منظر عقل و نقل
گفتار اول: تكامل برزخى از منظر فلاسفه و متكلمان
مقدمه
پس از اثبات حيات برزخى، اين پرسش مطرح مىشود كه آيا امكان تكامل در برزخ نيز وجود دارد يا اينكه انسان در همان رتبه و مقامى كه در دنيا كسب كرده، باقى خواهد ماند؟
اين ترديد از آنجا نشئت مىگيرد كه اولاً: تكامل به معناى خروج تدريجى كمالات وجودى، از مرحله قوّه به مرحله فعليت است و حامل اين استعداد، ماده است. درحالىكه در عالم برزخ از ماده خبرى نيست. ثانياً: حركت تكاملى انسان به سوى خداوند از طريق عبوديت تحقق مىپذيرد و چنانكه مىدانيم، با مرگ تكليف از انسان ساقط است. 1