109براى هر پيامبرى دعايى مستجاب است كه خدا را به آن مى‌خواند. اما من مى‌خواهم دعايم را براى شفاعت امتم در آخرت ذخيره كنم.

يكى از اعتقادات قطعى شيعه و اهل‌سنت، مقام شفاعت پيامبراكرم(ص) براى امت خود در روز قيامت است. بديهى است اثر قطعى شفاعت، برطرف شدن عذاب از ميت يا ترفيع درجه اوست. ¹ برطرف شدن عذاب، براى گنهكاران و ترفيع درجه براى ديگران است و مراد از تكامل اخروى همان ترفيع درجه معنوى است. بنابراين وقتى امكان ترفيع درجه و تكامل ميت در قيامت وجود داشته باشد، پس به طريق اولى در عالم برزخ نيز اين امكان وجود دارد؛ چون عالم برزخ به عالم ماده نزديك‌تراست.

گفتار سوم: كيفيت تكامل برزخى از منظر آيات

پس از اثبات تكامل برزخى از طريق آيات و روايات، اين سؤال قابل طرح است كه آيا مى‌توان از آيات و روايات، كيفيت تكامل برزخى را استنباط كرد؟ به نظر مى‌رسد پاسخ مثبت باشد؛ زيرا از برخى آيات و روايات، كيفيت تكامل برزخى قابل دريافت است كه ما در اينجا به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم:

1.آيه 56 سوره شريفه نساء

كُلَّمٰا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنٰاهُمْ جُلُوداً غَيْرَهٰا لِيَذُوقُوا الْعَذٰابَ إِنَّ اللّٰهَ كٰانَ عَزِيزاً حَكِيماً .