104

دسته پنجم: ياد گيرى قرآن در عالم برزخ

دسته‌اى از روايات ناظر به اين است كه برخى از افراد در عالم برزخ مورد تعليم قرار گرفته، به آنان قرآن كريم آموزش داده مى‌شود. بديهى است كسب علم از روشن‌ترين مصاديق حركت تكاملى نفس انسانى در عالم برزخ به شمار مى‌رود. امام موسى بن جعفر(عليهما السلام) به حفص فرمود:

اى حفص! هركس از دوستان و شيعيان ما از دنيا برود، درحالى‌كه قرآن را خوب فرا نگرفته است، در قبرش به او آموزش داده مى‌شود تا بدين وسيله خداى متعال درجه او را بالا برد؛ زيرا درجات بهشت به اندازه آيات قرآن است. ¹

دلالت حديث حفص بر وجود تكامل در برزخ آشكار است؛ زيرا از طرفى به تعليم در برزخ كه از مصاديق تكامل است، تصريح مى‌كند و از طرفى به نتيجه تعليم قرآن - كه ترفيع درجه متعلم است - تأكيد دارد.

دسته ششم: توسعه يافتن قبر ميت

برخى روايات دلالت دارد كه بعضى از كارهاى نيك زندگان براى ميت موجب توسعه يافتن قبر او مى‌شود. اين گونه روايات مى‌تواند دليل بر تكامل برزخى اموات باشد؛ زيرا توسعه يافتگى قبر، كنايه از وسعت يافتگى روح مؤمن است و وسعت يافتن روح ميت، تعبير ديگرى از تكامل برزخى مورد نظر است؛ چون وسعت يافتن روح همان ظرفيت