103وجود دارد؛ در اين صورت از روى تقيه و مدارات با او نماز بخوان؛ ولى اذان و اقامه را بگو و به وى اقتدا نكن و قرائت را براى خود بخوان. 1
شيخ الطائفه نيز در كتاب فتوايى خود «نهايه»، اينگونه مىنويسد: «جز پشت سر كسى كه اطمينان به دينش دارى نماز نخوان و اگر مورد وثوق نبود يا مخالف در مذهب بود براى خود نماز بخوان». 2 در اين عبارت گرچه نامى از تقيه برده نشده است، ظاهر عبارت اين است كه در صورت شركت در نماز مخالفين، لازم است نماز به صورت فرادا انجام شود. حال اين شركت يا به دليل تقيه خوفى است يا مداراتى و كسب ثواب.
بقيه قدما در باب نماز جماعت، بدين مسئله نپرداختهاند؛ ولى در بحث نماز جمعه و اقتداى به مخالفين به گونهاى سخن راندهاند كه بيانگر اين است كه اقتداى واقعى در شرايط تقيه صحيح نيست كه مىتوان از اين مسئله براى نماز جماعت و اقتداى در آن نيز مدد جست. مثلاً ابن ادريس در بحث نماز جمعه مىنويسد:
كسى كه نماز جمعه را از روى تقيه پشت سر امام جماعتى كه مورد اقتدا نيست مىخواند، اگر توانست نماز خود را زودتر بخواند وگرنه دو ركعت را با امام بخواند و وقتى سلام داد، بايستد و دو ركعت ديگر را به آن اضافه نمايد تا در اين صورت نماز خود را تمام خوانده باشد. 3
ميان متأخرين نيز، از بعد از محقق حلّى، فقهايى كه به مسئله اقتداى به مخالفين در شرايط تقيه پرداختهاند، عدم صحت اقتدا را قائلند. در اينجا به گفتار برخى از اين فقها، به ويژه شهيدين4 مىپردازيم.
شهيد ثانى(رحمه الله) در شرح لمعه مىفرمايد: