247بنابراين هرگاه ترك دنيا به دليل نداشتن امكان تحصيل آن يا به هدفى غير از رضايت خداوند و تحصيل آخرت باشد، مانند جلب رضايت مردم يا به علت فرار از سختى تحصيل دنيا، به آن زهد گفته نمى‌شود. ¹

امام على(ع) در تعريف ماهيت زهد فرمود:

الزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ قَالَ الله سُبْحَانَهُ: (لِكَيْلاٰ تَأْسَوْا عَلىٰ مٰا فٰاتَكُمْ وَ لاٰ تَفْرَحُوا بِمٰا آتٰاكُمْ) ²

وَ مَنْ لَمْ يَأْسَ عَلَى المَاضِي وَ لَمْ يَفْرَحْ بِالْآتِي فَقَدْ أَخَذَ الزُّهْدَ بِطَرَفَيْهِ. ³

تمام زهد، ميان دو جمله از قرآن است؛ آنجا كه خداوند متعال مى‌فرمايد: «اين به سبب آن است كه براى آنچه از دست داده‌ايد، تأسف نخوريد، و به آنچه خدا به شما داده است، دلبسته و شادمان نباشيد». بنابراين هركس بر گذشته تأسف نخورد و به آنچه در دست دارد، دلبسته نباشد، هر دو طرف زهد را در اختيار گرفته است.

نگاهى گذرا به تعابير آيات و روايات درباره زهدورزى و آثار آن، همگى بيانگر جايگاهى بلند براى وارستگى و زهدورزى به دنيا، در نظام اخلاقى اسلام است. در اينجا ما به نمونه‌هايى از آنها اشاره مى‌نماييم:

خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد:

(زُيِّنَ لِلنّٰاسِ حُبُّ الشَّهَوٰاتِ مِنَ النِّسٰاءِ وَ الْبَنِينَ وَ الْقَنٰاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ وَ الْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَ الْأَنْعٰامِ وَ الْحَرْثِ ذٰلِكَ مَتٰاعُ الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ اللّٰهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ) (آل عمران: 14)

محبت امور مادى، از [قبيل] زنان و فرزندان و اموال فراوان از طلا و نقره و اسب‌هاى ممتاز و چهارپايان و زراعت، در نظر مردم جلوه داده شده است؛ [تا در پرتو آن، آزمايش و