74استاد رشيد جميل مىنويسد: عرب در عصر جاهليت سه گروه بودند:
الف) گروهى را «حلّ» مىگفتند و آنان كعبه را عريان طواف مىكردند.
ب) طايفهاى ديگر با لباس شخصى طواف مىكردند كه آنان را «حُمس» مىناميدند.
ج) طايفه سوم كسانى بودند كه در طواف رسمى ميانه داشتند؛ به اين معنا كه احرام را چون حلّ به جا مىآوردند و عريان طواف نمىكردند و از حُمس لباس به عاريه نميگرفتند و از در خانهها داخل مىشدند و بدعت زنده به گور كردن دختران را نيز نداشتند و در وقوف عرفه چون حلّ شركت مىكردند و خلاصه مانند حل حج مىگزاردند.
لباس احرامى كه در عصر جاهليت رسميت داشت، برخلاف فلسفه تشريع احرام آيين ابراهيم(ع) بود.
لباس احرام، يك رنگ شدن از رنگها و نشانهها و يكى شدن از تعدّدها و مَحرم حريم معبود يكتا است.
احرام، افكندن لباس ظاهر كه منشأ اشتباه و التباس است و پوشيدن جامه بىنشان، يك رنگ كه نمايشگر جامه روح مطهّر كه حاوى ايمان و اعتقاد و اخلاق پاك و برائت از هر نوع دوگانگى است، مىباشد.
3 .تلبيه در عصر جاهليت
هر يك از قبايل عرب، ذكر تلبيه خاص داشت؛ مثلا قبيله نزار مىگفتند: «لَبّيْكَ اللّهُمّ لَبّيْكَ، لَبّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَك، إلاَّ شَرِيكَ هُوَ لَك، تَمْلِكُهُ وَمَا مَلَكَ» و خدا را در ضمن تلبيه، يگانه مىشمردند، ولى شريك مىكردند با او خدايان خويش را.
طايفه «عك»، چون به عنوان حج بيرون مىرفتند، دو غلام سياه از غلامانشان را جلو مىانداختند و آن دو پيشاپيش سواران ايشان بودند و در تلبيه مىگفتند: «عكّ إليك عانية، عبادك اليمانية، كيما نحجّ الثانية»؛ «قبيله عك، با رنج به سوى تو روى آوردهاند،