71قرار داد و زمينه را به گونهاى ساخت كه هر قبيلهاى خدايى و احكام و مناسك خاصى داشته باشند؛ توضيح اين مطلب در بحث «انحرافات مناسك» خواهد آمد.
6 .برخى از اشخاص
افرادى در رواج بت پرستى و انحراف از دين توحيدى ابراهيم(ع) نقش مهم داشتند؛ مانند عمرو بن لحى. وى كه اشاعه شرك و بت پرستى را با شعار توحيدى حج در تضاد مىديد و آن را مانعى در پذيرش و استقبال مردم از بت پرستى مىدانست، در صدد تغيير شعار حج برآمد و جمله اى به پايان آن افزود:
«لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ، إِلاَّ شَرِيكًا هُوَ لَكَ، تَمْلِكُهُ وَمَا مَلَكَ».
«خدايا! دعوت تو را اجابت نمودم... اى كسى كه شريك ندارى جز شريكى كه او متعلّق به تو است و تو مالك او هستى و او مالك چيزى نيست!» 1
عمرو بن لحى، رييس قبيله «خزاعه» بود. او كه در مكه قدرت و نفوذ بسيار داشت و متولّى كعبه بود، سفرى به شام كرد و در آن جا گروهى از «عمالقه» را ديد كه بت مىپرستند. وقتى از علت پرستش بتها پرسيد، آنها گفتند: اينها براى ما باران نازل مىكنند و به ما يارى ميرسانند. عمرو از آنها بتى را تقاضاكرد و آنها بت «هبل» را به وى دادند. او هبل را به مكه آورد و در كعبه نصب كرد و مردم را به پرستش آن فرا خواند. 2
نمونههايى از تحريفات در مناسك حج قبل از اسلام
1. ميقات در عصر جاهليت
در دوران جاهليت، ميقاتى وجود نداشت، وقتى حاجيان به نزديك مكه مىرسيدند، سرها را تراشيده، جامهها از تن بيرون مىكردند و بدنهاى خود را مىشستند و پارچههايى بلند به صورت عبا به خود مىپيچيدند، آن گاه به طواف مىپرداختند. 3
مردم يثرب دركنار بت «منات» كه در راه مكه - يثرب و در كنار دريا بود، محرم مىشدند. 4