43

سير تاريخى حج در قرآن

ناصر شكريان

ميقات حج، ش 51

نوشتار حاضر پيرامون بررسى پيشينه تاريخى مراسم حج نگارش يافته است. نويسنده نخست به پيشينه تاريخى كعبه پرداخته است. همه مفسّران شيعه و بيشتر مفسّران اهل سنت برآنند كه كعبه پيش از ابراهيم(ع) بوده و پيشينه آن، به زمان حضرت آدم(ع)، بلكه قبل از آن برمى‌گردد. با توجه به اينكه نگارنده پيشينه تاريخى حج را به چهار دوره تقسيم كرده، مقاله نيز از چهار بخش تشكيل شده و در هر بخش يك دوره مورد بررسى قرار داده شده است. بخش اول به دوره پيش از بعثت حضرت ابراهيم(ع) اختصاص دارد. نويسنده در اين بخش با توجه به آيات و روايات آغاز مراسم حج را همزمان با وجود كعبه دانسته است. مباحث اين بخش در قالب سه محور مطرح شده است: حجّ جبرئيل و ملائكه، حجّ آدم و حج انبياى ديگر. بخش دوم مقاله بررسى حج در دوران حضرت ابراهيم(ع) را بر عهده دارد. آن‌چه كه از نظر قرآن مسلّم و قطعى است، وجود حج و احياى آن، در زمان حضرت ابراهيم(ع) است. حضرت ابراهيم(ع) مأمور به اعلان عمومى حج براى همه انسان‌ها بوده است. بخش سوم به بررسى دوره بعد از ابراهيم(ع) تا ظهور اسلام مى‌پردازد