184اينجا ببرد! پس ابراهيم هاجر و اسماعيل را برداشت و به مكه آورد و در نزد خانه كعبه فرود آورد و خود از آن دو جدا گرديد. هاجر به او گفت: «ما را به كه مى‌سپارى؟» گفت: «به پروردگار اين خانه» و آنگاه گفت: «اللهمّ ( إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوٰادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ ) ...» ¹

... سپس خداى متعال ابراهيم را فرمود: «كعبه را بسازد و ستون‌هاى آن را برافرازد و مردم را به حج بخواند و مناسك حج را به آنان بياموزد پس ابراهيم و اسماعيل پايه‌هاى خانه را برافراشتند ...» ²

طواف ابراهيم

محمد بن اسحاق نقل مى‌كند كه چون ابراهيم خليل‌الرحمان از ساختن بيت‌الحرام آسوده شد، جبرئيل پيش او آمد و گفت: «هفت بار بر كعبه طواف كن» و او همراه اسماعيل هفت دور طواف كرد و در هر دور طواف، هر دو به تمام گوشه‌هاى كعبه دست مى‌كشيدند و چون هفت دور طواف تمام شد هر دو پشت مقام ابراهيم دو ركعت نماز گزاردند.» ³

معلّم ابراهيم(ع) و فرزندش اسماعيل نيز، چونان حضرت آدم(ع) جبرئيل بود، آنان را نزد حجرالأسود آورده، ابتدا خود آن را استلام نمود، به ابراهيم و اسماعيل نيز گفت استلام كنند، سپس همراه با هم، هفت مرتبه طواف نمودند. ⁴

فرشتگان ضمن طواف، به ابراهيم(ع) سلام دادند. ابراهيم پرسيد: شما در طواف خود چه مى‌گوييد؟ گفتند: پيش از روزگار آدم(ع) «سبحان‌الله والحمدلله ولااله الا الله والله اكبر» مى‌گفتيم و چون به آدم گفتيم، فرمود: بر اين كلمات، «و لاحول و لاقوة الَّا بالله» را هم بيفزاييد. ابراهيم فرمود: بر آن «العلي العظيم» را هم بيفزاييد و فرشتگان چنين كردند. ⁵