317منتقل كند.
آقاى صفدرى در ادامه گفتوگو به ارزيابى خود از ميزان تحقق اهداف وضعيت كنونى پرداخت و افزود: به رغم همه هزينهها و برنامهريزىها و تلاشهاى ارجمند انجام شده، اما تاكنون در زمينه هدف حج (توانمندسازى زائران) موفق عمل نكردهايم؛ به بيان ديگر ابعاد پنجگانه توانمندسازى زائران كامل نيست، بلكه در مراحل ابتدايى و سطحى درجا مىزنيم. برنامههاى جارى براى سطوح مختلف سنى، تحصيلى و جنسى زائران، يك شكل و يكنواخت است. اين برنامهها از ارتقاى سطح دانش و معرفت دينى زائران عاجز است؛ چه رسد به ايجاد تحول درونى و اخلاقى.
به گفته اين جامعهشناس، اگر توانمندسازى زائران در ابعاد پنجگانه در محوريت برنامههاى بعثه ايران قرار گيرد، اين مهم با تمام دشوارىها و مشكلات، از راههاى ذيل، شدنى است:
1. براى زمان ده، پانزده سالى كه ثبتنامكنندگان در نوبت اعزام هستند، برنامهريزى كنيم؛
2. امكانات و ظرفيتهاى نهادهاى همسو را بشناسيم و براى همافزايى طرح داشته باشيم؛
3. سطوح و گروههاى مختلف زائران و نيازهاى آنها را بشناسيم و در برنامهريزىها به سطحبندى و رده آنها توجه كنيم؛
4. توانايىها و استعدادهاى زائران را به درستى بهكار بگيريم و آنها را در برنامههاى خود مشاركت دهيم.
فارغ از رد يا پذيرش ديدگاههاى آقاى صفدرى، رويكرد كارشناسى و تحليلى او به مقوله حج بسيار ارزشمند و راهگشاست. در طول اين سالها در نشستهاى رسمى و غير رسمى تخصصى، سخنان نغز و ارزشمند بسيارى را شنيدهام، اما دريغ از مجالى براى طرح و بررسى عميق اين نوع مباحث تخصصى و تحليل و دادهپردازى آنها.