73ندارند؛ به‌طورى‌كه بيشتر ايشان، به اعتبارنداشتن روايات بچه مميز قائل‌اند. ¹

چهار - ضبط: هدف از تعيين اين شرط، شناخت جايگاه علمى راوى است؛ به‌طورى‌كه نوعى اعتماد و وثوق به اخبار ايشان پيدا شود. پيش‌تر نيز بيان شد كه حديث‌پژوهان، «ضبط» را با وجود چهار شرط در راوى تبيين كرده‌اند:

اول) راوى، هنگام نقل حديث غافل نباشد؛

دوم) درصورتى‌كه حديث را از حفظ مى‌خواند، در حفظ آن كوشا باشد و به‌درستى حفظ كند؛

سوم) اگر حديث را ازروى كتابش مى‌خواند، كتاب خويش را از تغيير و تبديل محافظت كند؛

چهارم) درصورتى‌كه حديث را نقل به معنا مى‌كند، به آنچه موجب نقل در معناى حديث مى‌شود، آگاه و دانا باشد. ²

پنج - عدالت: عدالت با تفسير مشهورى كه ذكر شد، ملازم با سه شرط: اسلام، عقل و بلوغ است؛ زيرا هيچ‌گاه نمى‌توان از كافر، ديوانه و بچه، انتظار ترك گناه داشت. به‌همين‌دليل، برخى انديشمندان حديث و رجال، از ذكر مستقل سه شرط مزبور اجتناب كرده و در مقابل، به تفسير عدالت پرداخته‌اند. ³

گفتنى‌است، اين شروط با يكديگر مرتبط‌اند و منفك و مستقل از يكديگر نيستند. البته برخى از آنها مانند عدالت، از حساسيت بيشترى برخوردار است. ازاين‌رو كتاب‌هاى رجالى، با نكته‌بينى و دقتى خاص، به توصيف مباحث اعتقادى و شخصيتى راويان پرداخته‌اند. البته از اين ميان، مباحث اعتقادى و گرايش‌هاى فكرى و مذهبى راويان، جايگاه خاصى نزد عالمان جرح و تعديل دارد.