97استطاعت در قرآن به دو معنا آمده است: توانگرى و توانايى؛
وجه اول در مفهوم توانگرى:
[منافقان] به زودى به خدا سوگند ياد مىكنند كه: «اگر توانايى داشتيم همراه شما براى [جهاد] حركت مىكرديم»؛ يعنى اگر مالى داشتيم [كه معاش خانواده و هزينه خريد سلاح و ... را تأمين كنيم با سپاه اسلام به سوى ميدان روانه مىشديم].
- براى مردمى كه راهى يابند، رفتن به خانه كعبه واجب است؛ يعنى مقدار دارايى كه براى حج لازم است، داشته باشند.
- كسى كه توانايى مالى براى ازدواج با زنان پاكدامن مؤمن ندارد، پس با كنيزان مؤمن ازدواج نمايد.
وجه دوم در معناى توانايى قلبى:
- شما هرگز نمىتوانيد در ميان زنان، به عدالت رفتار كنيد؛ يعنى نمىتوانيد علاقه يكسان به آنان داشته باشيد.
- تقواى الهى پيشه كنيد تا مىتوانيد؛ يعنى تا آنجا كه طاقت داريد.
با توجه به معناى استطاعت، مستطيع كسى خواهد بود كه براى انجام كارى، قدرت بدنى و امكانات مادى داشته باشد. البته نوع كارها از هم متفاوتاند؛ برخى تنها توان جسمى، برخى به توان فكرى، برخى به توان مادى و برخى ديگر به وجود هر دو يا هر سه با هم نيازمند مىباشند. نماز، با رمقى از توان جسمى و فكرى قابل انجام است؛ روزه، انرژى بيشترى نسبت به نماز، نياز دارد؛ اما حج، غالباً با پيمايش مسافت بسيار طولانى همراه است.
چنين مسافرتى، مركبى هموار و سازوبرگى بسيار مىطلبد. ازاينرو، تحمل سختىهاى راهپيمايى تا مكه مكرمه، انجام اعمال و مناسك حج و اسكان چند روزى در شهر مكه، هم قدرت بدنى و فكرى مىخواهد و هم قدرت مالى.
پس، از منظر قرآن و عقل، استطاعت در حج، مستلزم سلامت جسم است و داشتن درهم و دينارى عرفپسند براى تأمين هزينه سفر و هزينه خانوادهاش به اندازه بسندگى