252«سيد روحالله حجازى»، نويسنده و كارگردان از انتهاى جلسه مىگويد: «ما بايد توجه كنيم كه در حج، چه اثر معرفتى را سازمان مىدهيم. روحانيون كاروانها، بيشتر به ظواهر حج و گاهى به تاريخ اشاره دارند. جاى خالى وجوه معرفتى آن بهخوبى حس مىشود. در كتابهاى درسى مدارس و دانشگاهها چه سهمى از اين مسئله به آن پرداخته شده است».
حجازى كه در مورد پرداختن به ظواهر و اعمال فقهى، كمى دلخور بود، به معنويت و معرفت بيشتر تأكيد مىكند.
قاضى عسكر از توجه امام(رحمه الله) به مقوله معارف حج مىگويد و توجه بيشتر به مسائلى مانند شركت در نماز جماعت و توجه به اعمال متعارف مسلمانان را خواستار است. علاوهبراين اظهار مىدارد: «ما مسائل مربوط به خانمها را هم داريم. بيش از نصف جمعيت ما خانمها هستند كه بايد به آنها هم توجه داشت».
يكى ديگر از هنرمندان مىگويد: «اعمال حج، هنر است و بازى خالق با مخلوق و بازى هم واقعى است و هيچكس سياهى لشكر نيست. تك تك، قلم مويى هستند در اين نقاشى بزرگ».
مسئولان دولت سعودى چه خدمتى به حاجيان كردهاند و در برابر كدام خدمتشان مىتوان به آنها خادمالحرمين گفت؟ آيا اهميت مراسم حج براى دولت عربستان، كمتر از اهميت برگزارى جام ملتهاى آسياست؟
يكى از حاضران به نص صريح قرآن: (أَنْ طَهِّرٰا بَيْتِيَ لِلطّٰائِفِينَ وَ الْعٰاكِفِينَ ) 1 كه مىگويد خانه خدا بايد تميز و مطهر باشد، اشاره مىكند و مىگويد: «اما با تأسف، در مكه و ايام حج به هيچ وجه به اين دستور صريح قرآنى توجهى نمىشود».