95ملتهاست. ماهيت روابط پيچيده بينالمللى در ابعاد گوناگون، عمقِ نگرش قرآن را ثابت مىكند؛ زيرا هرگونه تئورى رشد و توسعه اقتصادى نمىتواند صرفاً براى بخشى از پيكره جامعه بينالملل باشد. اين بدان سبب است كه ساختار روابط بينالمللى، سرنوشت ملتها را با يكديگر پيوند زده است؛ ازاينرو هرگونه اصلاحات ساختارى در جامعه اسلامى بايد آنچنان عميق و دقيق انجام شود كه بتواند الگو و مدل مطلوب براى جوامع ديگر باشد.
طبق گفته امام صادق(ع)، جامعه اسلامى، مشابه اندام انسان است كه هر نقصى موجب نگرانى همه بخشها مىشود. ابوبصير مىگويد از امام صادق(ع) شنيدم كه مىفرمود:
الْمُؤْمِنُ أَخُو الْمُؤْمِنِ كَالْجَسَدِ الْوَاحِدِ إِنِ اشْتَكَى شَيْئاً مِنْهُ وَجَدَ أَلَمَ ذَلِكَ فِي سَائِرِ جَسَدِهِ وَأَرْوَاحُهُمَا مِنْ رُوحٍ وَاحِدَةٍ وَإِنَّ رُوحَ الْمُؤْمِنِ لَأَشَدُّ اتِّصَالًا بِرُوحِ الله مِنِ اتِّصَالِ شُعَاعِ الشَّمْسِ بِهَا. 1
مؤمن، برادر مؤمن است؛ مانند يك پيكر كه اگر بخشى از آن دردمند شود، ديگر قسمتها نيز آن درد را درك مىكنند. روحهاى مؤمنين از يك روح سرچشمه گرفته است. همانا پيوند روح مؤمن به روح خدا قوىتر است از پيوند نور خورشيد به آن.
برنامهريزى براى رشد و تعالى جوامع اسلامى، ضرورتى انكارناپذير است؛ اما از آنجا كه بيگانگان بر بيشتر كشورهاى اسلامى سلطه دارند، منافع عظيم و بلند مدت حج، روشهاى مناسب براى