58است، همگى گامهايى در راستاى تربيت انساناند. آن اعمال و مناسك در صورتى عبادت حقيقى محسوب مىشوند كه حجگزار با روح و حقيقت آنها آشنا شود و با انجام دادن آنها به حضرت حق تقرب پيدا كند، و تصميم قاطع براى حفظ آثار اين اعمال و دورى از معاصى در آينده داشته باشد. اين است روح آن اعمال، و سرّ و حقيقت مناسك حج.
از رسول خدا(ص) نقل شده است كه فرمود:
اگر كسى به زيارت خانه خدا و حج توفيق يافت و بازگشت و انسان صالحى شد و دست و پايش به سوى گناه نرفت، اين نشانه قبولى حج اوست. اگر چنين اتفاقى افتاد، معلوم مىشود كه حاجى به هدف واقعى از حج كه تربيت معنوى و اخلاقى است، رسيده. اما اگر پس از زيارت خانه خدا، باز به تباهى و گناه تن داد، نشانه مردودى حج اوست. 1
غرض اصلى از نگارش اين كتاب نيز تبيين نقش حج در تربيت انسان است. دو فصل پيشين، به منزله تمهيد براى رسيدن به اين فصل بود. آنچه در اين فصل دنبال مىشود، اين است كه مناسك حج، چگونه و با كدام عناصر مىتواند انسان را به عالىترين درجه كمال برساند؛ چه آثارى را براى حجگزار به ارمغان مىآورد؛ راهيان اين سفر چه وظايفى دارند و چه شرايطى را بايد مراعات كنند؟
با فضل الهى، مطالب اين فصل را در چهار محور پيش خواهيم برد: