228تأثير فضاهاى معنوى حج مىباشد و رفتار و گفتارش، همواره مبتنى بر ارزشهاى اخلاقى است. چه سودى دارد آن حج و عمرهاى كه فقط قالب بىروح و ظاهرى پرسروصدا دارد! امام باقر(ع) با اشاره به همين مطلب مىفرمايد:
مَا يُعْبَأُ مَنْ يَسْلُكُ هَذَا الطَّرِيقَ إِذَا لَمْ يَكُنْ فِيهِ ثَلاثُ خِصَالٍ: وَرَعٌ يَحْجُزُهُ عَنْ مَعَاصِي الله، وَحِلْمٌ يَمْلِكُ بِهِ غَضَبَهُ، وَحُسْنُ الصُّحْبَةِ لِمَنْ صَحِبَهُ. 1
كسى كه به حج مىرود و اين راه را طى مىكند، اگر سه خصلت در وى نباشد، مورد عنايت و توجه قرار نمىگيرد: 1. ورع و پارسايى كه او را از گناه باز دارد؛ 2. صبر و بردبارى كه بتواند خشم خود را كنترل كند؛ 3. خوشرفتارى با همراهان.
رسول خدا(ص) با عنايت به نقش تربيتى حج، دورى از معصيت در حج و عمره را نشانه واقعىبودن آن دانسته است:
مَنْ حَجَّ أوِ اعْتَمَرَ فَلَمْ يَرْفَثْ وَلَمْ يَفسُقْ يَرْجِعُ كَهَيئَةِ يَوْمٍ وَلَدَتْهُ امُّهُ. 2
كسى كه حج يا عمره انجام دهد و در آن گناه و فسقى مرتكب نشود، برمىگردد همانند روزى كه از مادر متولد شده است.
با عنايت به بحثهاى گذشته، راهكارهاى موفقيت در ارتباطات اجتماعى را مىتوان در امور ذيل دستهبندى كرد:
- از آداب مصاحبت و زندگى اجتماعى، تحمل ناسازگارىهاست. پيامبر اكرم(ص) فرمود: